Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

704. Յուսուփի Յարձակումը

Երբոր Յուսուփ Ատրպատականի ոստիկան եղաւ, Սմբատ պատեհ սեպած էր նոր ոստիկանին հետ նոր ընթացք բռնել, եւ Ատրպատականի հետ յարաբերութիւնները խզել, ինչ որ իր մեծ նպատակն էր։ Այդ դիտմամբ ղրկած էր դեսպակս եւ ընծայս գեղեցկայարմարս Իսմայէլեան ամիրապետին ի Բաբելոն, որ էր տակաւին Մըթագէտ-Պիլլահ, որ վաղվաղակի խնդութեամբ զոր խնդրեացն կատարէր, եւ այս առթիւ Սմբատը նորէն կը մեծարէր, զրկելով զգեստ արքունական եւ թագ արքայական, եւ կամար ականակապ ի համակ ոսկւոյ, եւ սուսեր պատուական, եւ երիւարս իբրեւ օդագնացս իմն` կազմուածով գինուց եւ զարդուց։ Սմբատ այն ատեն իր յաջողութեան վրայ մեթապէս գոհ մնաց, եւ յոյժ ուրախ լեալ զուարթացեալ զուարճացաւ (ՅՈՎ. 244)։ Ափշինի մահը հաշուեցինք 899-ի գարունին (§ 701), նոյն տարւոյ ամառուան մէջ լրացած կ՚ըլլան այդ բանագնացութիւնները, եւ աշունի մօտ պէտք է դնել Յուսուփի յարձակումը, որ նոյնիսկ ամիրապետէն ընդվզելով, ուզեց Հայերը իրեն հպատակեցնել (ՅՈՎ. 246), իսկ ամիրապետը ուրիշ հպատակներու հետ Սմբատին ալ հրամայեց որ Յուսուփի դէմ պատերազմի (ԱՍՈ. 150)։ Յուսուփ Փայտակարանի եւ Ուտիի փամբով Հայաստան իջաւ, եւ մինչեւ Դուին ու Շիրակ յառաջացաւ, ուր Սմբատի կողմէն պատրաստուած զօրաւոր բանակը տեսնելով կասեցաւ, եւ իր Ասորի քրիստոնեայ քարտուէարը դեսպան ղրկեց, ու բարեկամական յայտարարութիւններ ըրաւ, զամենայն վախս եւ զբաղայս ի բաց ի խորհրդոյ նորա տրոհեալ տարեալ (ՅՈՎ. 247)։ Այս կերպով բարեկամութիւն կը հաստատէին, իրար կը վստահեցնէին եւ յերկար երդմանց միմեանց կնքեալ տային։ Բայց որովհետեւ դառնաշունչ ժամանակ ձմերային ցրտոյն հասած էր, Յուսուփ ձմեռը Դուին կ՚անցընէր, եւ Սմբատ Երասխաձոր գաւառի Նախճրաձոր գիւղը։ Զատկին մօտենալուն Ատրներսէհ Վրաց թագաւոր Սմբատի այցելութեան կու գար եւ տօնը միասին կը կատարէին (ՅՈՎ. 248), որ 900-ին կ՚իյնար Ապրիլ 20-ին։ Յովհաննէս կաթողիկոսն ալ պէտք է անոնց հետ եղած ըլլայ, վասնզի երբ գարնան բացուելուն, Յուսուփ Ատրպատական կը մեկնէր, եւ այդ առթիւ նոր ընծաներ կը ղրկէր Սմբատ թագաւորին եւ Աշոտ արքայորդւոյն, ես եւս, կ՚ըսէ Յովհաննէս, որ զայս գրեցի, պատուեցայ պատուասիրաբար յոստիկանէն զգեստուք ըստ օրինակի կարգիս, եւ ջորի պաճուճաբար ոսկեզօծ զարդուք առաջի մատուցանելով ինձ (ՅՈՎ. 249)։ Սմբատ ալ փոխադարձաբար ընծաներ ղրկեց Յուսուփի, հռոմայական ճարտարաց գործերը, տասնապատիկ յաւելուածով քան զմիանգամայն իսկ ընկալեալ։ Յուսուփ մեկնեցաւ, այլեւս պատերազմ նորոգելու գաղափարն ալ չունեցաւ` Մըթադէտ ամիրապետն ալ իրեն հակառակ տեսնելով, եւ Հայաստան շունչ առաւ պատսպարեալ եւ յաջողեալ ի բոլոր բարութիւնս (ՅՈՎ. 250)։ Այդ միջոցն է որ Սմբատ արատքին թշմնամիներէ ազատ ներքին գործերով կը զբաղի, եւ տեղի կ՚ունենան Հասան Արծրունիի, Կայսիկներու եւ Սմբատ Սիւնիի միջադէպերը, զորս կանխեցինք պատմել։ Հայոց թագաւորին գերիշխանութեան ներքեւ կը գտնուէին Եգերացւոց Կոստանդին եւ Վրաց Ատրներսէհ թագաւորները, Սիւնեաց Գրիգոր Սուփան եւ Սիսականի Սմբատ Սիւնի իշխանները, եւ Արծրունեաց Աշոտը` որուն կը յաջորդէ Գագիկ, եւ Վասպուրականի հարեւան իշխանները։ Ասոնք ամէնքը յապահովացեալք եւ հանգուցեալք ի հինից ասպատակաց, մէկ կողմէն երկրին բարօրութեան կը հետեւէին այգիներ, ձիթաստաններ, պարտէզներ եւ արտեր, անդեայներ եւ հօտեր շատցնելով, միւս կողմէն շինէին զեկեղեցիս եւ կը պայծառացնէին մենաստան (ՅՈՎ. 251)։ Յունական կայսրութեան հետ ալ բարեկամական յարաբերութիւններ կը մշակէին, եւ Լեւոն կայսր ու Սմբատ թագաւոր միաբանական սիրոյ արտայայտութիւններ եւ ընծայս եւ պարգեւս եւ պատիւս կը փոխանակէին։

« 703. Սմբատ և Արծրունիք   |   705. Հանդարտ Միջոց »
© Gratun.org