Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

705. Հանդարտ Միջոց

Հանդարտութեան տեւողութիւնը որոշ տարիներով չի ճշդեր Պատմաբանը, միշտ մանրամասնութեանց մտադիր եւ ժամանակագրութեան անուշադիր։ Մըթադէտ-Պիլլահ ամիրապետ մեռաւ 902-ին, եւ իրեն յաջորդեց որդին Մըքթաֆի-Պիլլահ, որ մինչեւ 908 իշխանութիւն վարեց։ Արտաքին պատմիչներ զինքը կը նակարագրեն ըստ ամենայնի իր հօրը համանման (ՎԵՐ. 455), որով կը յորդորուինք հետեւցնել թէ Յուսուփի հանդէպ ընթացքը միեւնոյն մնաց, եւ Հայաստանի խաղաղութիւնը չվրդովուեցաւ իր ատենը։ Մերոնք անգամ ալ կը յիշեն թէ Յուսուփ, որ եւ Սաճն անօրէն, ապստամբեալ յամիրապետէն նշկահեաց զնա (ԱՍՈ. 150), եւ թէ ապստամբեալ Յուսուփայ յիւրմէ ամիրապետէն կամէր ի դիմի հարուլ նմա (ՕՐԲ. Ա. 228), եւ թէ ամիրապետը Սմբատին ալ կը հրամայէր անոր դէմ ելլել, եւ թէ Սմբատ թէպէտեւ յաւէտ դժկամակ այսմիկ գտաւ վասն դաշնաց սիրոյն, որ ընդ Յուսփայ եդեալ էր, սակայն ոչ կարացեալ մերժել լքանել ի բաց զարքունական հրամանն (ՅՈՎ. 256), յոչ կամաց բազմութիւն զօրաց առաքէ (ԱՍՈ. 150), թէպէտեւ միւս կողմէն ձեռքի տակէն Յուսուփի լուր կը ղրկէ, թէ ի թիկունս օգնութեան նմա կը էրկէր իր բանակը։ Յուսուփ թէպէտ եւ առաջ անսայր բանիցն, բայց ի սադրելոյ սպրդող չար լեզուաց ներքնապէս չէր հաւատար, ու ինքզինքը չյայտնելով շփոթ պատասխան կը ղրկէր (ՅՈՎ. 257)։ Յուսուփ միեւնոյն ատեն կը պարտաւորէր լռել եւ հանդարտիլ, եւ նորէն ամիրապետութեան հետ հաշտուիլ, մինչեւ որ իրաւունք ստացաւ նորէն Հայաստանը իր գերիշխանութեան ներքեւ առնուլ (ՅՈՎ. 258)։ Այդ փոփոխութեան թուական ցուցուած է Հայոց 356 տարին (ԱՍՈ. 150), որ կը պատասխանէ 907-908 տարւոյն, Ապրիլ 14-էն սկսելով ամանորը, 908 տարին ալ ամիրապետ Մըքթաֆի-Պիլլահին մահուան եւ իր 13 տարեկան որդւոյն Մըքթատիր-Պիլլահին գահակալութեան թուականն է։ Մինչ Մըքթաֆի միշտ արիութեամբ ըմբոստները կը նուաճէր, ինչպէս Յուսուփի համար ալ տեսանք, Մըքթատիրի հետ տկար եւ թոյլ իշխանութիւն մը սկսաւ (ՎԵՐ. 456), եւ այս է յայտնապէս Յուսուփի գտած յաջողութեան պատճառը, որուն հաստատութիւնն ալ կը գտնենք Արծրունիին մօտ, որ Ջափր Մոկթդիր կը կոչէ Յուսուփի նպաստաւոր ամիրապետը (ԱՐԾ. 322)։ Հետեւապէս Հայաստանի խաղաղութեան եւ Սմբատի հանդարտ իշխանութեան տարիները իրաւունք կ՚ունենանք 900-էն մինչեւ 908 երկարել, որ Պատմաբանին գովաբանած յաջողութիւններուն եւ շինութիւններուն իրականանալուն բաւական եղող միջոց մըն է (ՅՈՎ. 120)։

« 704. Յուսուփի Յարձակումը   |   706. Ներքին Գժտութիւնք »
© Gratun.org