Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

706. Ներքին Գժտութիւնք

Յաջողութեան տարիներ ամէն տեղ դիւրութիւն ընծայած են ներքին խնդիրներ յուզելու. նոյնը տեղի ունեցաւ Հայաստանի մէջ ալ։ Սմբատ թագաւորին եւ միւս իշխաններուն միջեւ պաղութիւններ հետզհետէ ընդարձակուեցան։ Առաջինը եղաւ Ատրներսէհ Վրաց թագաւորը, որուն մտերմութիւնը այնքան սերտ էր Սմբատի հետ։ Կոստանդին թագաւոր Եգերացւոց` Սմբատի աներձագը եւ Ատրներսէհի փեսան, կը ձեռնարկէ իր սահմանները ընդարձակելու համար գրաւել Կովկասի այն կողմերը, որք նուաճեալք էին ընդ ձեռամբ արքային Սմբատայ։ Սմբատ եւ Ատրներսէհ կը խրատեն զգուշանալ, եւ երբ չ՚անսար, Սմբատ վրան կ՚երթայ կը կալանաւորէ, երկրին վրայ կուսակալներ կը դնէ, եւ Կոստանդինը կը բանտարկէ յամուրն Անի երկածի շղթայիւք։ Չորս ամիս ետքը տեսնելով որ Եգերացիք բոլորովին ընդվզիլ կը պատրաստուին, նորէն Կոստանդինը իր տեղը կը դարձնէ, եւ սա ալ այնուհետեւ զինքն բազում հնազանդութիւն եւ ի մտերմական ծառայութիւն արքային Սմբատայ բերէր, ինչ որ Ատրներսէհ իրեն նախատինք եւ հակառակութիւն սեպելով, կը սկսի Սմբատի հետ թշնամանալ (ՅՈՎ. 255)։ Երբոր Յուսուփ կը յաջողի նորէն Հայաստանը իրեն ձեռքին ներքեւ առնել, Հայ իշխաններ փոխանակ իրենց թագաւորը զօրացնելու, կը սկսին Յուսուփը շողոքորթել, եւ ուղղակի անոր հետ մտերմութիւն հաստատել, եւ այս կերպով իւրաքանչիւրը իրեն համար առաւելութիւններ յուսալ։ Անոնց կիրքերը աւելի կը յուղուին, երբոր Յուսուփ թէ՚ իր եւ թէ՚ ամիրապետին անունով կը պահանջէր կրկին ուժգնապէս տալ զսակն արքունի, նաեւ զամի միոյ զսակն ալ, զոր Մըքթաֆի խոստացած էր թողուլ` Յուսուփի դէմ ելնելու հրամանը տուած ատեն (ՅՈՎ. 256)։ Սմբատ նեղի մտած ընդ բոլոր աշխարհս տէրութեան իւրոյ հինգերորդել հրամայէ տուրքերուն սակերը (ՅՈՎ. 258), կրկնապատկելով սովորական տասնորդը, եւ բոլոր բերքերու եւ կենդանիներու հարիւրին քսանը տուրքի գրաւելով։ Սմբատի համոզմամբ վերահաս վտանգէն ազատելու համար անհրաժեշտ էր հինեէն մէկը զոհել, քանի որ չորիւքն դիւրաւ զապրուստ անձանց մարթի վճարել (ՅՈՎ. 258)։ Բայց իշխանները այնպէս մտածել չուզեցին, այլ լաւագոյն սեպեցին Սմբատը մէջտեղէն վերցնել` որ Յուսուփի հակառակութիւնը դադարի։ Դաւաճան խորհուրդին գլուխ կանգնեցաւ Հասան Հաւունի, որ իշխան եւ հրամանատար էր բոլոր տէրութեան արքայի, Ատրներսէհ ալ Սմբատի դէմ հակառակութիւնը գոհացնելու առիթ սեպեց, եւ այս երկուքը, եւ այլեւս միաբանեալքն ընդ նոսա դաւաճանութիւնը որոշեցին։Հասանի աները, յանձն առաւ գործադիր ըլլալ խողխողմանն արքայի, որոշեալ օր մը, որ իրենք ալ Երազգաւորս պիտի հաւաքուէին։ Այլ խորհուրդը վիժեցաւ, որովհետեւ այն օր Սմբատ Տաշիրք գաւառը գացած էր, դաւաճանութեան ձայնն ալ լսուեցաւ, ամէն մէկը սկսաւ իրեն համար վախնալ, Հասան եւ Ատրներսէհ ալ Երազգաւորսը եւ Անին կողոպտելով Հայոց լեռները ապաւինեցան։ Թագաւորին կողմնակիցները զայրացան, վրէժխնդրութեան համար դաւաճաններուն վրայ քալեցին, Վրաց կողմերը արեան ճապաղիս հեղուին, եւ Ատրներսէհ զթողութիւն հայցէր։ Սմբատ կը զիջանի, մեծանձնութեամբ կը ներէ, միայն իր իսկ պաշտօնեաներէն դաւաճանութեան մասնակցողներէն ոմանք կուրացնելով կը պատժէ, ոմանք ալ Եգերացւոց կամ Յունաց կողմերը կÿաքսորէ (ՅՈՎ. 262)։ Ժամանակագրական համեմատութեամբ ի դէպ է դաւաճանութեան գործը 908 տարւոյ ընթացքին մէջ դնել։

« 705. Հանդարտ Միջոց   |   707. Յովհաննէս Բանտարկեալ »
© Gratun.org