Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

707. Յովհաննէս Բանտարկեալ

Գագիկ Արծրունի Վասպուրականի իշխանը, Սմբատէն ցաւելով, որ Նախիջեւանը Սմբատ Սիւնիին ձեռքէն առնելով իրեն չի յանձներ, բոլորովին իսկ Սմբատէ գլուխ կը քաշէ եւ առատ ընծաներով Յուսուփի կը դիմէ, որ թագաւորական պատիւ եւ իրաւունք ստանայ, եւ դիւրաւ կը յաջողի եւ թագակերպեալ կու գայ յաշխարհ իւրոյ տէրութեանն (ՅՈՎ. 264)։ Արծրունեաց պատմիչը կը ջանայ Գագիկը արդարացնել, թէ Սմբատի հարկը զլանալուն համար, Յուսուփ զայն ուզած էր պատժել, եւ Գագիկի արժանիքը գիտնալով, զայն իրեն հրաւիրած` եւ թագաւոր ըրած էր, իրեն յանձնելով զբոլոր Հայաստան աշխարհս (ԱՐԾ. 321)։ Սակայն Սմբատի կողմէ տրուած հինգերորդելու հրամանը յայտնի կ՚ընէ Թովմայի կարկտանը եւ չ՚արդարացներ Գագիկի գործած բաժանման ձեռնարկը։ Այս կերպով Հայ թագաւորներ չորս եղան, այսինքն է Բագրատունեաց, Վրաց, Եգերացւոց եւ Արծրունեաց, թող Սիւնեաց եւ Սիսականի եւ Մոկաց եւ Անձեւացեաց ազատ իշխանները։ Ասոնց մէջ ինկած պառակտումը քաջալերական էր Յուսուփի, որ 909-ին գարնան նոր արշաւանք մը կազմակերպելով ուղիղ Սմբատի վրայ կը քալէր (ՅՈՎ. 268)։ Յովհաննէս կաթողիկոս փափաքելով հարուածին առջեւն առնուլ, Սմբատի եւ ուրիշ նախարարներու ալ կամակցութեամբ յարքունի թանգարանաց ոսկեճամուկ զգեստներ, եւ նկարակերպ կանանց ոստայնանկութեամբ կազմուած բազմականներ, ձիեր եւ ջորիներ, զարդեր եւ զէնքեր, եւ գանձս ոսկւոյ եւ արծաթոյ կը հաւաքէ, նաեւ ի տանէ սրբարանաց բաւականաչափ ճոխ նիւթեր կ՚առնէ, եւ դէպի Ատրպատական ճամբայ կ՚ելլէ Յուսուփը գոհացնելու եւ ետ դարձնելու։ Եկեղեցիներու գանձարաններուն իրերը ոստիկանին տանելու որոշումը կը պաշտպանէ Պատմաբան կաթողիկոսը, ըսելով թէ եկեղեցիներուն բոլորովին կողոպտելուն եւ քանդւելուն առջեւն առնել ուզած է մասնաւոր զոհողութեամբ (ՅՈՎ. 255)։ Յուսուփ գանձերն ու ընծաները առաւ, ու պատուով ընդունեց կաթողիկոսը, խոստանալով իսկ զհաշտութիւն աշխարհի շնորհել, եւ արքայի զխաղաղութեան կեանս, բայց քիչ ետքը միտքը փոխեց, կարծեմ, կը գրէ կաթողիկոսը, ի սադրելոյ նմա ի մերոց աստի, եւ տրուած գումարն ու գանձերը անբաւական գտնելով, աւելին կը պահանջէ, եւ իբրեւ պատանդ վար կը դնէ կաթողիկոսը, բայց ոչ պարտաւոր, այլ ի դիպահոջ բերեալ ի խաւարտչին տեղւոջ եւ շրջապատեալ բազում պահնակօք։ Այդ միջոցին Յուսուփի մօտ կու գայ Գուրգէն Արծրունի եղբայր թագաւորեցելոյն Գագկայ, եւ անոր դիւրութիւններ կը ցուցնէ աշխարհս մեր գալոյ եւ ելանելոյ։ Երբ Գուրգէն կը դառնայ, Գագիկ ինքն կու գայ Յուսուփի հրամանով, ի լիապատար թանգարանաց ընծայս բերեալ, միշտ նոյն նպատակով յարդել յարդարել զչու ճանապարհին ի Հայս, եւ առհասարակ զիւրեանց զվրէժ խնդրել յարքայէն Սմբատայ (ՅՈՎ. 267)։ Խեղճ Յովհաննէս իր բանտարկութեան մէջ կը յուսայ թէ Գագիկ հաճութեամբ պիտի չտեսնէ իր կաթողիկոսին նեղութիւնը, որպէս եւ քրիստոնէական պարտն պահանջէ, եւ պիտի միջնորդէ որ իրեն լուծումն ի կապարանէն լինիցի։ Սակայն Գագիկ կաթողիկոսին Սմբատի կողմնակից լինելը կը մտածէ, ոչ միայն կաթողիկոսը չ՚արձակուիր, այլ եւս չարաչար ըստ մեղաց իմոց կապեցայ, կը գրէ Յովհաննէս (ՅՈՎ. 267)։

« 706. Ներքին Գժտութիւնք   |   708. Յովհաննէս Ազատուած »
© Gratun.org