Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

715. Հայ Իշխաններ

Աշոտ Բագրատունի Սմբատի որդին, այն որ ըստ քաջապինդ արութեան իւրոյ Երկաթ անուանեցաւ (ԱՍՈ. 155), հազիւ թէ հօրը գերի իյնալը եւ տանջուիլը լսեց, անմիջապէս գլուխը արիագունդ խումբ մը կազմեց, Աբաս եղբայրն ալ իրեն միացաւ, եւ միասին յարձակեցան Շիրակի կողմերը, եւ ուր զորս իմանգամ պահակս ի Սարակինոսացն գտանէր, անխնայ կը կոտորէր։ Անկէ իջաւ Բագրեւանդ գաւառը, եւ Վաղարշակերտի մէջ զգլխաւոր երէց նոցա տիկ ձեւացնելով պարիսպէն կախել տուաւ, եւ նորէն Շիրակ դառնալով զմնացեալսն վարատէր։ Այս անգամ ալ իսր զօդապարիկ իմն ընթանալով` Գուգարաց կողմերը կը զարնէր, եւ մինչեւ Տփղիս կը հասնէր, շատերը կը ջարդէր, իսկ զայլս ի պատուականաց շղթայի զարնելով կը տանէր, որ գերի ինկած քրիստոնեաներու հետ փոխանակէ։Անկէ կը դառնար կու գար Տաշիրք գաւառը, եւ իմանալով որ Աղստեւ, այժմ Ախսթաֆա ձորին մէջ Հագարացւոց զօրք կայ, վրայ կը հասնէր, կը ջարդէր եւ կողոհուտին կը տիրանար։ Անգամ մըն ալ Արշարունեաց գաւառը կը յարձակէր, ուր իր հօր վերջին տարիները անցած էին, եւ վերջապէս նորէն հիւսիս կը դառնար, եւ Ափխազաց Գուրգէն իշխանին մօտ պահ մը կը դադրէր (ՅՈՎ. 306)։ Աբաաս եղբայրը իրեն հետ էր միշտ, որ յետոյ նոյն իշխանին փեսայացաւ։ Աշոտ Երկաթի ցուցուցած արիութիւնը եւ ունեցած յաջողութիւնը, զինքն սիրելի ըրաւ միւս իշխաններուն, որոնց գլուխը կը գտնուէր Ատրներսէհ Վրաց թագաւորը, եւ ամէնքը ի մի կամս եւ ի միտ բերեալ, միաձայն հաւանութեամբ թագ կապեալ թագաւորեցուցանէին Աշոտը փոխանակ հօր իւրոյ։ Բայց իրենք այդ որոշումը կու տային իրենց գլխուն, առանց ամիրապետական հաստատութեան, եւ Աստուծոյ ամենակալին զապագայն յանձն արարեալ (ՅՈՎ. 307)։ Աշոտ անկէ ետքն ալ միշտ այսր անդր յամուրս աշխարհի տէրութեան իւրոյ տարուբերէր (ՅՈՎ. 339)։ Այս է պատճառը որ Հայոց թագաւոր մը հռչակուելով հանդերձ անիշխանութիւն կը կոչուի իրաւամբ այդ միջոցը։ Սիսական իշխան Սմբատ եւ եղբայրը Սահակ, առաջինը Վասպուրականէ, եւ երկրորդը Գուգարքէ ետ եկան, իրենց մայրն ու կիները գերեթափ ընելու համար փորձեր ըրին ու աշխատեցան, բայց ոչ կարացին։ Շուշան տիկին եւ Սմբատի դիեցիկ տղան բանտին մէջ մեռան, եւ հանեալ ի բանտէն պահապանքն ընկեցին արտաքս, իսկ իրենց կիները ապահովութեան համար Դուինէ հեռացուեցան, եւ Ատրպատականի մէջ դրուեցան ի դիպահոջ, յամուրս երկրին (ՕՐԲ. Ա. 237)։ Երկու Սիսականներ իրենց Բաբգէն եւ Վասակ եղբայրներուն հետ, ամրացեալք ի խոխոմս խորոցն ձորոց, իրենք ալ իրենց կողմէն Աշոտ Երկաթին նման արխաւասոյր հէնս ի վերայ թշնամեացն հասուցանէին, եւ գումարտակս սփռեալ արեանց նապաղիս հեղուին (ՅՈՎ. 308)։ Անդին Վասպուրականի թագաւոր Գագիկ ալ, Յուսուփէ բաժնուելէն ետքը, կասկածաւոր դարձած էր անոր աչքին, եւ ինքն Գագիկ ալ զգալով իր ուղղութեան սխալը Յուսուփէ զինլը պաշտպանելու կը պատրաստուէր, որ իրեն դէմ ալ գունդեր հանած էր։ Գագիկ եւ Գուրգէն քաջութեամբ դիմադրելէ ետքը կը պարտաւորուէին տեղի տալ (ՅՈՎ. 308), եւ իրենց ընտանիքներն ու գանձերը Վասպուրականէ հեռացնելով` ի ծործորս ամուր լերանցն Մոկաց եւ Կորդուաց կ՚ապակինէին, իրենք ալ սպասելով յաստուածուստ խաղաղութեան, ինչպէս միւս իշխանները եւ բոլոր աշխարհը (ՅՈՎ. 339)։ Այս ամէն շարժման մէջ միայն Աշոտ սպարապետ, Սմբատի եղբօրորդին, եւ Յուսուփի եղբօր Ափշինի աներձագը, դեռեւս ի մէջ ուշխիցն չարութեան կայր առկայացեալ (ՅՈՎ. 339), ակնունելով Հայոց թագին, զոր վերջապէս Յուսուփէ ստացաւ (ՅՈՎ. 366)։

« 714. Անիշխանութեան Օրեր   |   716. Հալածանք և Կեղեքմունք »
© Gratun.org