Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

716. Հալածանք և Կեղեքմունք

Այս էր հայ իշխաններուն վիճակը անիշխանութեան միջոցին, երբ միւս կողմէն Յուսուփ եւ իր սփռած հրոսակները այնպիսի տագնապներ կը հասուցանէին Հայոց, որ մարդուն սիրտը կը ճմլուի, անոնց մի թեթեւ նկարագրին ալ կարդալով Յովհաննէս կաթողիկոսի գրիչին ներքեւ։ Իւրաքանչիւր ոք ի կուսահալած այլազգեաց, կը գրէ Պատմաբանը, զհետ մտեալ կը հալածէին ռամիկն եւ անռամիկն հաւասարապէս, որոնք չէին կրնար ճողոպրիլ ի սրոյն, որ լցեալն էր արեամբ։ Աւագանին հալիւ թէ կրնար ձորոց եւ լերանց եւ անապատից եւ քարաժայռաց եւ ամրոցաց մէջ ապաւէն գտնել, մինչ ռամիկը բոկոտն եւ մերկանդամ եւ թափառական, ի սով եւ ի ծարաւ` ի լքուցումն հարեալք եւ մաշեւշք. ձմեռը ցուրտէն եւ ամառը տօթէն կը կորսուէին։ Իսկ անոնք որ ձեռք կ՚իյնային ի սպանդ վարէին, եւ կամ թէ կը պահուէին ի վաճառակուր լինել։ Կամ եթէ վճարելու կարող կը կարծուէին, ի մետաղս եւ ի բանտս եւ ի շղթայս կը տանջուէին եւ կը խոշտանգուէին, որ հնար լինի զանձս ոսկւոյ եւ արծաթոյ քաղել անոնցմէ (ՅՈՎ. 310)։ Իսկ մեռցնելու համար կերպ կերպ խուժդուժ ձեւեր կը գործածէին, ոմանք դեղըմպութեամբ խարդաւանեալկը մահացնէին, ուրիշներ խեղդանօք հեղձամղձուկ կ՚ընէին։ Ոմանց դեռ կենդանւոյն կուրծքը ճեղքելով սիրտը կը հանէին եւ մէջերնին կը բաժնէին, ուրիշներուն ձեռուըներն ու ոտուըները կը ծայրատէին։ Ոմանք գլուխէն ու ոտքէն կապելով ու ձգձգելով մէջքէն երկու կը կտրէին, ուրիշները մտրակներով եւ արջառաջիլով կողերէն եւ փորէն հարուածելով կը մեռցնէին։ Ոմանց քիծն ու ականջները եւ մարմնոյն ուրիշ մասերը կը կտատէին, ուրիշները սաստիկ գանակոծութենէ ետքը ի կոճեղս պնդէին կամ թէ ծառերու վրայ կը պրկէին (ՅՈՎ. 312)։ Այս ամէն անլուր տանջանքներ միշտ ընկերացած էին ուրացութեան առաջարկներով, փոխադարձաբար պերճանք եւ գանձեր, պատիւներ եւ դիրքեր ալ խոստանալով։ Սակայն գրեթէ ամէնքը աստուածային հոգւով զօրացած, ոչ շեղեցան իրենց հաւատքէն, իրենց քրիստոնէութիւնը բարձրաբարբառ խոստովանեցան, ոչ զարհուրեցան ի տանջանաց, եւ ընկալան զբրաբիւնն յաղթութեան (ՅՈՎ. 314)։

« 715. Հայ Իշխաններ   |   717. Մարտիրոսաց Յիշատակներ »
© Gratun.org