Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ա․ Կլայեցի

1163. Յակոբի Մահը

Յակոբ արդէն կաթողիկոսութենէ առաջ գործունեայ դեր ունեցած էր, եւ հարկաւ երիտասարդ մը չէր՝ երբոր կաթողիկոսութեան բարձրացաւ, եւ 20 տարիէ ի վեր հայրապետական աթոռին վրայ կը պաշտօնավարէր։ Հետեւաբար ծերացեալ տարիք ունէր, եւ աշխատութենէ ալ յօգնած, յուզմունքներով ալ սարսուած պիտի ըլլար, կրկին ծերութեամբ պատուեալ կոչուելու չափ (ՀԱՅ. 496) որով հասուցանեալ մահ մը եղաւ իր վախճանը։ Մահուանը մասին ոչ մի մանրամասնութիւն չունինք բայց Հռոմկլայի մէջ հանդիպած պիտի ըսենք, եւ հաւանաբար նոյն տեղ ու թաղուած։ Հայրապետանիստ դղեակին 1279-ին պաշարումը (§ 1160) հարկաւ յուզեց ու նեղեց ծերունի կաթողիկոսը, սակայն թողած ու հեռացած ըլլալը գգրուած չէ, եւ ենթադրելու չենք տեսներ։ Մահուան թուականը 1286 գրուած է Սմբատի շարունակողէն (ՍՄԲ. 125), եւ Օրբելեան ալ 1280-էն հաշուելով յետ հինգ ամի կը դնէ, իր Սիւնիքէն մեկնիլը (ՕՐԲ. Բ. 174), որով 1286-ին սկիզբը կը ճշմարտուի Յակոբի մահը, որուն ճիշդ օրն ալ փետրուար 12 նշանակուած է (ՀԱՅ. 492)։ Ուրիշներ 1287 յաւուրս աղուհացից գրած են մահը (ՉԱՄ. Դ. 283) բայց ոչ իրենց աղբիւրն է յայտնի , եւ ոչ առաջին վկայութիւնները ջնջելու ոյժ ունի։ Իսկ 1286 փետրուար 12 օրը, Առաջաւորի երկրորդ երեքշաբթիին, Սուքիասանց տօնին կը հանդիպի, եւ ոչ աղուհացից մէջ։ Յակոբի անձին եւ կարգադրութեան (§ 1153) եւ ւկղղււթեան վրայ (§ 1161) բաւական խոսեցանք պէտք չենք տեսներ անդրադառնալ, եւ իրեն վրայ մեր տեսութիւններն ամփոփել։ Իբր գրական արդիւնք ալ, թէպէտ զանազան լուծմունքներ գրած ըլլալը յիշուած է (§ 1153), սակայն մեր ձեռքը իր գրական արժանիքին իբր նմոյշ միայն Երգեցէք շարականը հասած է, Աստուածածնայ ծննդեան ամբողջ կանոնը (ՇԱՐ. 5-10)։ Յակոբի ժամանակը հայ գրականութեան համար նշանաւոր շրջան մը եղած է, թէ գիրքերու բազմանալովը եւ ընտիր գրչագրութեան օրինակներ արտագրելովը, եւ թէ նոյն ժամանակին ծաղկած վարդապետներու եւ մատենագիրներու ընտիր խումբովը։

« 1162. Լևոն ու Տաթև   |   1164. Ստեփանոս Օրբելեան »
© Gratun.org