Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

721. Յովհաննէսի Նամակը

Յովհաննէս ամբողջաբար յառաջ կը բերէ ի գրած նամակին պատճէնը (ՅՈՎ. 340-354), ուր զինքը կը կոչէ, Յովհաննէս Հայոց Մեծաց նուաստ կաթողիկոս։ Հասցէն կազմուած է ճոռոմաբան բառերով, բայց դիմացինը գոված ատեն զանց չ՚ըներ իր եկեղեցին բարձրացնել, ողջոյն յղելով յայսմիկ կաթողիկէ եկեղեցւոյ, որ թէպէտ եւ ի թշնամեաց աստի գերեալ եւ իբրեւ զանապատ անջրդի խոպանացեալ` ըստ նմանութեան մօր անզաւակաց յորդւոց, սակայն կայ եւ մնայ ի սէր փառացն Աստուծոյ (ՅՈՎ. 340)։ Բոլոր նամակին մէջ Յովհաննէս խուսափած է դաւանական տարբերութեանց մասին ակնարկ մը ընելէ, համարձակ օգնութիւն եւ միութիւն կը խնդրէ, բայց միշտ քաղաքական տեսակէտով, եւ զգուշանալով որ դաւանական միութեան խնդիր մէջտեղ չելլէ։ Գեղեցիկ յառաջաբանով մը Հռոմայեցւոց կայսրութիւնը գովելէ ետքը, կ՚անցնի միառմի պատմել Հայոց վրայ եկած նեղութեանց արկածները, միշտ կայսեր սիրտը շահելու ձեւով, եւ այդ դիտմամբ կը յայտարարէ, որ երբ Հայեր էին ի հովանի թեւոց ինքնակալացդ, հանդարտ էին որպէս ի վայելուչ քաղաքի, թէպէտ ինքն իր պատմութեան մէջ յիշած է ժամանակին կայսրներուն կողմէ եղած դաւանական բռնադատութիւնները։ Անկէ ետքը ընդարձակօրէն կը պատմէ տեղի ունեցած հարստահարութիւնները, Սմբատ թագաւորի նահատակութիւնը, երկրին անգլուխ մնացած ըլլալը, իր իսկ կրած բանտարկութիւնը եւ չարչարանքները, եւ փախստական թափառիլը։ Այս կէտերը բացատրելէ ետքը` կայսրը կը հրաւիրէ Հայաստան արշաւել, նուաճեսջիք, կ՚ըսէ, զկողմանս զայսոսիկ, զոր ստացայք ի սկզբանէ, եւ կը քաջալերէ որ Հայոց վրէժը լուծէ իրենց թշնամիներէն։ Կը խնդրէ նաեւ որ ինքն կայսերական գաւառներուն մէկ կողմը հաստատուի, որպէսզի անկէ կարենայ իր հօտը հովուել, ինչ որ ոչ լեալ բան մը չէ, այլ անցեալին մէջ Հայոց հայրապետներ ի սկզբան հաւատոյս, ի հովանի թեւոց ի նախնեաց ձերոց ունէին զբնակութիւն (ՅՈՎ. 351)։ Այս կերպով, կ՚ըսէ, պատրաստեցուք զՀայաստանեայս ժողովուրդ կազմեալ նախ Տեառն եւ ապա մեզ կամօքն Աստուծոյ, որով Հայաստանն ալ մտնէ ընդ Հռոմայեցւոց իշխանութեամբ, որպէս Իտալիա եւ ամենայն Ասիա։ Վստահ է թէ բոլոր ազգը այդ մասին համամիտ է, իսկ եթէ ըլլան որք ոչ գայցեն եւ արտաքս ի գաւթէ հօտէ տեառն ելանիցեն, այնպիսիքն կրեսցեն զդատաստանս ի մէնջ ոք եւ իցէ եւ ես անպարտ եւ արտաքոյ մեղադրութեան մնացից (ՅՈՎ. 253)։ Նամակին փակումը նորէն ճոռոմաբան բացատրութիւններով կազմուած է։ Յովհաննէս կաթողիկոսի նամակը մանրամասն զննուած ատենն ալ եկեղեցական կամ դաւանական բացատրութիւն բնաւ չունի, բոլոր նպատակը Հայաստանը Յունական կայսրութեան ներքեւ անցընելն է, տեսնելով որ Հայեր իրենք զիրենք ազատելու ոյժ չունին, եւ կայսրներէ զատ մէկ մըն ալ չկայ որ Արաբական տիրապետութեան դէմ դնէ։ Դաւանական խնդիրին վրայ իր տեսութիւնը չի յայտներ, լռելը խոհեմութիւն կը սեպէ, թէպէտ շուտով պիտի տեսնենք, որ հակաքաղկեդոնիկ համոզմանը վրայ հաստատամիտ կը մնայ։

« 720. Կաթողիկոսն Ի Տարոն   |   722. Յովհաննէս և Աշոտ »
© Gratun.org