Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

723. Յովհաննէս Հաշտարար

Յովհաննէս Հայաստան դառնալով նորէն ամենայն ինչ շփոթութեան մէջ կը գտնէ։ Հայ իշխաններ իրարու մէջ պառակտած, Յուսուփ ալ իր չար խորհուրդները շարունակող, այնպէս որ կրկին կարօտէի, կը ըսէ, տարաբնակ լինել ի բնակութենէ աստի, եւ առ նոյն սուրբ յայրին բնակել, որ է Սեպուհի Մանեաց այրը (ՅՈՎ. 360)։ Յուսուփ նոր յարձակում պատրաստած էր. այս անգամ Վասպուրականի դէմ։ Բնակիչները շփոթութեան մատնուելով լեռները կ՚ապաւինէին իբրեւ ամիսս երկուս, բայց յետոյ հաւաքուելով կը յաջողէին հրոսակը վանել, եւ Յուսուփ ինքն ալ Ատրպատական կը քաշուէր, մէկտեղ տանելով Աշոտ սպարապետը, մայրն ու երկու քոյրերը, իբր պատանդ։ Ատոմ Անձեւացեաց եւ Գրիգոր Մոկաց իշխաններ, օգնական էին Գագիկի վերջին յաջողութեան։Հայիւ թէ Յուսուփ կը հեռանար, իր տեղակալներ կը տկարանային, եւ Հայ իշխաններ դառնային յիւրաքանչիւր գաւառս (ՅՈՎ. 364)։ Գագիկ կը յաջողէր Արտազ ու Կոգովիտ ու Բագրեւանդ գաւառներն ալ իր թագաւորութեան միացնել (ԱՐԾ. 322)։ Աշոտ Երկաթ ալ, որ Կոստանդնուպոլիս կը մնար տակաւին, լսելով թէ այց արար Տէր եւ յաջողեաց ի բարութիւնս աշխարհին Հայոց` Յուսուփի հեռանալովը, կայսրը կը համոզէ, եւ բազում զօրս եւ զօրավարս Հռոմայեցիս մէկտեղ ունենալով, կու գայ Հաաստան իր հայրենական թագաւորութիւնը ձեռք առնուլ (ՅՈՎ. 366)։ Աշոտը պսակով եւ օգնութեամբ Հայաստան դարձնող կայսեր անունը շփոթմամբ Կոստանդին (ՅՈՎ. 365), կամ Լեւոն (ԱՍՈ. 156) գրուած է, այլ ուղիղն է Ռոմանոս (ՕՐԲ. Ա. 237), նոյն ինքն Լեկաբենոսը, ծագմամբ Հայազգի, որ ի փեսան Կոստանդինը գահազուրկ ընելով կայսրութիւնը ստանձնած էր 919-ին։ Յուսուփ որ Ատրպատական կը գտնուէր, եւ Յունական բանակներու հետ մաքառելով Աշոտ Երկաթը հեռացնել չէր յուսար, ձեռքէն եկած գէշութիւնը ըրած ըլլալու համար, Աշոտ սպարապետը Հայոց թագաւոր հռչակելով Հայաստան դարձուց (ՅՈՎ. 366), միւս կողմէն Վասպուրականի թագաւոր Գագիկին ալ նորէն պատիւներ եւ ընծաներ կը ղրկէր իբրեւ Հայոց թագաւորի (ԱՐԾ. 322), որպէսզի այս կերպով Հայեր իրարու դէմ պատերազմնելով, լրացնեն երկրին աւերումը զոր ինքն սկսած եւ առջեւ տարած էր։ Իրաւ ալ գլխաւորապէս երկու Աշոտներ, իրարու հօրեղբօրորդիներ, տբրեւ զօտարածին թշնամիս ընդ միմեանս ի գրգռութիւն մարտից մարտուցեալ, իրարու վնասներ հասցնել սկսան։ Սմբատ Սիսականի եւ Վասակ Սիւնիքի իշխաններ, Աշոտ Երկաթին կողմը բռնեցին (ՕՐԲ. Ա. 237), եւ մեծ պատերազմի մը պատրաստութիւններ կ՚ըլլային, երբ Յովհաննէս կաթողիկոս, ի ժամ դիպող ժամանեալ, երկու հօրեղբօրորդիները եղբայրական լծորդութեան յորդորեց, եւ անոնք ալ կաթողիկոսին հայրական խրատներուն անսալով ի պայման միաբանական խաղաղաւէտ սիրոյ համոզուեցան, եւ երկուքն ալ առանձին մասրեու վրայ իշխել յանձառու եղան (ՅՈՎ. 368), Աշոտ Սմբատեան մնաց Շիրականւան, եւ Աշոտ Շապուհեան նստեցաւ Դւին (ՅՈՎ. 373)։Այդ եղելութիւնները պէտք է դնել 921 տապւոյ ընթացքին մէջ, թէ Աշոտ Երկաթի հասնիլը, եւ թէ երկու Աշոտներուն հաշտուիլը։

« 722. Յովհաննէս և Աշոտ   |   724. Նորէն Գժտութիւնք »
© Gratun.org