Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ա․ Կլայեցի

1164. Ստեփանոս Օրբելեան

Յակոբի մահը տարաժամ պատահար մը կը լինէր Ստեփանոս Օրբելեանի, որ արքեպիսկոպոս ձեռնադրելու համար Սիւնիքէն Կիլիկիա եկած ատեն, երբոր Սիս կը հասնէր, կաթողիկոսին վախճանած ըլլալը կը լսէր, եւ նոր ընտրութեան սպասելու կը պարտաւորուէր (ՕՐԲ. Բ. 227)։ Ստեփանոսի անունը տուած ենք արդէն, իբր Տարսայիճ Օրբելեանի որդի, եւ Սմբատ Օրբելեանի որդեգիր (§ 1159), որ յարգանդէ մօր զինքն որոշեալ եւ ընծայեալ ի տուն Տեառն Կանուանէ, շատ պզտիկութենէ եկեղեցական ուսմանց արքեպիսկոպոսի խնամոց ներքեւ։ Հետզհետէ յառաջացած էր եկեղեցական աստիճաններու մէջ, եւ փսաղտ եւ անագանոս ըլլալէ ետք, կոչուած էր ի դպրութիւն եւ ի սարկաւագութիւն, եւ վերջապէս քահանայացած (ՕՐԲ. Բ. 226), ինչ որ կատարուած է 1280-ին, ի զերափառ ուխտին Նորավանից, եւ աշխարհախումբ հանդիսիւ (ՕՐԲ. Բ. 174)։ Յիշուած աստիճանները կը հաւաստեն թէ տակաւին հինգ աստիճաններու գրութիւնը պահուած էր Հայոց եկեղեցւոյն մէջ, եւ մանաւանդ Հայաստանի բնիկ վիճակներու մէջ, թէպէտ եւ եօթնի բարձրացումը հարիւր տարի առաջ մուտ գտած ըլլալուն յիշատակութիւնը ըրինք (1020)։ Պատմութիւնը այդ մասին որոշ եղելութիւններ հասուցած չլինելուն, կը յորդորուինք ըսել, թէ փոփոխութիւնը վճռական կերպով չհրամայուեցաւ, այլ նախապէս Կիլիկիոյ մէջ հետզհետէ տարածուեցաւ, եւ շատ ուշ Հայաստանի մէջ ալ գործածուիլ սկսաւ։ Դիտելու արժանի կը սեպենք նաեւ եկեղեցական կոչման արուած յարգանքը, որով իշխանական տուներ պատիւ կը սեպէին իրենց մէջէն եկեղեցական մըն ալ ունենալ, եւ անով եկեղեցական պաշտօններն ալ իրենց ազգատոհմին սեփականել։ Այդ սովորութիւնը միջին դարու մէջ ընդհանրացած էր Եւրոպիոյ աւատական ցեղերուն մէջ, որոնց զաւակներէն՝ առաջինը ազգատոհմին տանուտէրութեան, երկրորդը եկեղեցական կոչման, եւ երրորդը զինուորական ծառայութեան կը սահմանուէին սովորաբար։ Ստեփանոսի վրայ դարձնելով խօսքերնիս, աւելցնենք թէ կուսակրօն քահանայութենէ ետքը շարունակած է վարժիլ ի կրթարանի աստուածեղէն տառից, որ է Տաթեւու վարդապետանոցը, ուսկից ետքը, կը գրէ, առի հրաման եւ նստայ յաթոռ վարդապետական, այսինքն է գաւազանի իշխանութիւն առած է յաստուածազգեաց եւ յաշխարհալոյս րաբունապետէն Ներսէսի (ՕՐԲ. Բ. 226), որ է Գլաձորեցի Ներսէս վարդապետը (ՀԱՅ. 492)։

« 1163. Յակոբի Մահը   |   1165. Սիւնեաց Աթոռներ »
© Gratun.org