Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

735. Սիւնեաց Իեպիսկոպոսներ

Յովհաննէս կաթողիկոսի ժամանակակից է Յովհաննէս Սիւնեաց եպիսկոպոսը, նշանաւոր իր 33 տարւոյ երկար պաշտօնավարութեամբ (ՕՐԲ. Բ. 247), եւ այն մեծագործ հիմնարկութիւններով։ զոր իր յորդորներով եւ առաջնորդութեամբ կատարեցին Սիւնեաց իշխաններն ու տիկինները, գլխաւորապէս Տաթեւու աթոռանիստ մայրավանքին վրայ։ Տաթեւին աթոռանիստ լինելը Օրբէլեան կը հանէ Գէորգ եպիսկոպոսի օրը (ՕՐԲ. Ա. 248), որուն ընտրութիւնը, զանազան թուականները մերձեցնելով, եղած է 832-ին, եւ պաշտօնին տեւողութիւնը 8 տարի։ Գէորգէ ետքը Տաթեւը պայծառացնողներն եղած են իր յաջորդները, Դաւիթ 17, Յովհաննէս 10 եւ Սողոմոն 18 տարի (ՕՐԲ. Բ. 247), որոնց կը յաջորդէ վերոյիշեալ Յովհաննէսը, 885-ին, քանի որ վախճանած է 918-ին (ՕՐԲ. Ա. 298), 33 տարի պաշտօն վարելիէ ետքը։ Ինքն Նորեացշէն գիւղացի այրի եւ մուրացիկ աղքատի զաւակ, մօրին ձեռքէն հանապազ գանալից եւ սովամահ ըլլալէն փախչելով Տաթեւի վանքը կ՚ապաւինի, եւ աշակերտութեան մէջ զարգանալով Դաւիթ եպիսկոպոսէ քահանայ կը ձեռնադրուի, Սողոմոնի ատեն փակակալ կ՚անուանուի, եւ կ՚ըլլայ գլուխ ամենյն կղերիկոսաց եւ աւագ եկեղեցպանաց, եւ վերջապէս Գէորգ կաթողիկոսէ Սիւնեաց եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Տաթեւը ի հիմանց վերանորոգելու միտքը կը յղանայ, եւ 344 նաւասարդ 4, կամ 895 Ապրիլ 20 Զատիկի օրը կը կատարուի սկիզբըն շինուածոյ եկեղեցւոյն (ՕՐԲ. Ա. 269)։ Տասնումէկ տարի ետքը 906-ին կը կատարուի մեծահանդէս նաւակատիքը, որուն կը նախագահէ Յովհաննէս կաթողիկոս, եւ ներկայ կը գտնուին Սմբատ Հայոց թագաւոր, եւ Գագիկ Վասպուրականի իշխան, ինչպէս նաեւ Սիւնեաց երեք մասերու իշխանները, այսինքն Աշոտ Սիսական, Գրիգոր Սուփան եւ Ձագիկ Բաղաց որք համաձայնութեամբ միաբան եւ միախորհուրդ հոգացած էին ծախքերը (ՕՐԲ. Ա. 269)։ Նաւակատիքի հանդէսները կը տեւեն ութն օր, եւ անկէ ետքը կը ցրուին Հայոց եւ Աղուանից ամէն կողմերէն հաւախուած եպիսկոպոսներ եւ իշխաններ (ՕՐԲ. Ա. 273)։ Այդ ժամանակէն նոր զարկ մը կ՚առնէ Տաթեւի ուսումնական զարգացումն ալ, որ պայծառանայր քահանայական եւ կրօնաւորական դասուք ի չափ հինգհարիւր եղբարց, եւ լի էր ծովամատոյց փիլիսոփայիւք երաժշտական երգոց, ճոխ էր եւ վարժարանն վարդապետական կրթութեամբն, նաեւ արհեստաւորք նկարչացն եւ գրողաց անհամեմատք (ՕՐԲ. Ա. 271)։ Օրբէլեան հնացեալ եւ ծայրատեալ ձեռագիր նամակներէ քաղելով` յառաջ կը բերէ Տաթեւի եղած շնորհումները, եւ Սիւնիքի ուրիշ վանքերուն շինութիւնները եւ ստացութիւնները (ՕՐԲ. Ա. 275), որոնց ոճերն ու ձեւերն ալ հետաքրքրական են յատուկ ուսումնասիրութեամբ զբաղողներու համար։ Մենք բաւական կը սեպենք յիշել, թէ այդ գրութեանց ներքեւ կը կարդացուի Պատմաբանին ստորագրութիւնն ալ. Ես Յովհաննէս շնորհիւն Աստուծոյ կաթողիկոս Հայոց, վկայ եմ այսմ անխախտ եւ անխափան վճռոյս, որ աւանդեցաւ ի մեծ իշխանացս Սիւնեաց, եւ կնքեցի իմով սովորական մատանեաւ (ՕՐԲ. Ա. 279, 283), ինչ որ կը ցուցնէ թէ իր տառապագին կեանքին մէջ ալ, զանց չէր ըներ նա եկեղեցւոյ մանր շահերովը զբաղիլ, թէպէտ այդ պարագաները իր պատմութեան մէջ յիշած չէ։ Յովհաննէս կաթողիկոսի Սիւնեաց հետ ունեցած յարաբերութեանց կարգին յիշենք եւս Յովհաննէս եպիսկոպոսի յաջորդին ձեռնադրութիւնը, զոր կատարեց ինքն մեծ եւ աշխարհակալ կաթողիկոսն Հայոց տէր Յովհաննէս, Սիւնեաց գահերէց իշխան Սմբատ Սիսականի խնդրանօք։ Նոր եպիսկոպոսն եղաւ Յակոբ, որդի եղբօր նոյն Յովհաննէս կաթողիկոսին, սենեկապետ տան կաթողիկոսարանին, եւ գործակալ կաթողիկոսին, եւ աւագ ամենայն կղերիկոսաց Դւնայ հայրապետանոցին մէջ, որ կը ներկայացուի իբր այր բարձրահասակ եւ գեղեցկատեսիլ, հանճարեղ եւ իմաստուն, քաղցրաբարոյ եւ հեզամիտ, լի ամենայն առաքինութեամբ (ՕՐԲ. Ա. 299), եւ բաւական նոր շինութիւններ ալ ըրած ըլլալը կը պատմուի (§ 733), բայց դժբախտաբար պիտի հանդիպինք իր կարգին կաթողիկոսութենէ ապստամբելու ունեցած յաւակնութեանը։

« 734. Աթոռի Փոխադրութիւն   |   736. Թոնդրակեցւոց Սկիզբը »
© Gratun.org