Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Բ. Ռշտունի

737. Ընտրութիւն և Անուն

Ստեփանոսի կաթողիկոսութիւնը երկու բառով միայն նշանակուած կը գտնենք, թէ Յովհաննէսէն ետք եկաց տէր Ստեփանոս ամ մի (ՎԱՐ. 89) կամ թէ առնու զկաթողիկոսութիւնն տէր Ստեբանոս ամ մի (ԿԻՐ. 48). իսկ Ասողիկ բնաւ իսկ մոռացած է անոր անունը, եւ Յովհաննէսի անմիջական յաջորդ կը դնէ Թէոդորոսը (ԱՍՈ. 156)։ Ո՞վ էր եւ ուկի՞ց, ի՞նչ ընտրութեամբ եւ ի՞նչ արժանեօք աթոռ բարձրացաւ, չենք գիտեր, կամ թէ որեւէ գործունէութիւն ունեցա՞ւ, անկէ ալ տեղեկութիւն չունինք։ Ուր ստոյգ յիշատակութիւնք կը պակսին, պէտք է հաւանական մակաբերութիւնք պատմական եղելութեանց կապակցութիւնը լրացնեն, եւ ըստ այսմ իրաւունք կը ստանանք ըսել, թէ Յովհաննէսի հոն հաստատելու միտքով Վասպուրական փոխադրուիլը, եւ այնտեղ ալ վախգանիլը, իրաւունք կու տար Վասպուրականի թագաւորին իր իշխանութեամբ անոր յաջորդը հաստատել, եւ Հայոց հայրապետութեան ձեռքով` սեփականել ուզած Հայոց թագաւորութիւնը նուիրագործել։ Ըստ այսմ Ստեփանոս պէտք է Վասպուրականի եպիսկոպոսներէն տարիքով յառաջացած եւ դիրքով նախապատուած մէկն եղած ըլլայ։ Անոր ծերութեան իբր փաստ կը նկատենք միամեայ պաշտօնավարութիւնը, որ գուցէ ամբողջ տարի ալ չէր։ Մենք զինքը Ռշտունի անունով կոչեցինք, զոր բնաւ տեղէ մը քաղած չենք։ Միայն մեր տեսութեամբ պէտք է համանուն կաթողիկոսները յաւելուածական կոչմամբ մը զանազանել, թուահամարի կարգով կոչումը թէ շփոթ եւ թէ կամայական դարձած է, քանի որ նոր գրողներ իրարմէ տարբեր թիւեր կազմած են, հակաթոռները եւ աթոռակիցները թւահամարի անցընելով կամ դուրս թողլով, իսկ հին գրողներ թուական կարգ բնաւ ընդունած ու գործածած չեն, որ գոնէ աւանդութեամբ նուիրագործուէր։ Ուստի մենք ազգային եկեղեցական պատմութեամբ զբաղած առջի օրերնէս, աշխատած ենք իւրաքանչիւրին ծննդավայրէն կամ բնակավայրէն կոչում մը սեփականել։ Այդ որոշմամբ ուր որ յայտնի նշանակուածը չգտանք, հաւանականը ընդունեցինք, եւ քանի որ Աղթամար Ռշտունեաց գաւառին մէջն է, եւ Ստեփանոսի տեղացի ըլլալը ակներեւ է, Ռշտունի կոչեցինք զայն, նոյնպէս իր երկու յաջորդները։ Այդ կոչումը, զոր մեր հրատարակութեան տուած ցուցակներուն մէջ կանուխէն սկսած էինք գործածել, կամաց կամաց հանրութեան մէջ ել ընդունելութիւն գտաւ, քանի որ անհրաժեշտ պէտքի մը լրումն էր, որ ինքնին ալ իրեն գամբայ կը բանար։

« 736. Թոնդրակեցւոց Սկիզբը   |   738. Ժամանակին Դէպքերը »
© Gratun.org