Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Ա. Ռշտունի

741. Աբաս և Բէր

Աբասի թագաւորութեան ընդհանուր նկարագիրը յաջող եւ շինարար եղաւ։ Իրեն կեդրոն ընտրեց Վանանդ գաւառը, եւ Կարս քաղաքը սկսաւ ամրացնել բերդերով եւ պայծառացնել պալատով եւ կաթողիկէով։ Կ՚երեւի թէ իր հօրեղբօր Աբաս սպարապետի ժամանակէն (§ 685), Կարս սպարապետներու կեդրոնն էր եղած, եւ անգամ մը այն տեղ հաստատուած եւ տեղը սիրած լինելով, տեղը փոփոխել չէ ուզած։ Աբասի յաջողութեան նպաստաւոր պարագայ մը եղաւ իր հօրեղբօրորդւոյն Աշոտ Շապուհեանի մահը, որ առաջ Դուինի, իսկ վերջերը Բագարանի մէջ կը նստէր իբր ինքնագլուխ թագաւոր (§ 732), թէպէտ յոյժ հանդարտած վիգակի մէջ։ Աշոտ յաջորդութեան թեկնածու չունեցաւ, եւ այսպէս սպառեցաւ Հայ թագաւորութիւններուն մէկ գիւղը. եւ Աբասի իշխանութիւնը աւելի տարածուեցաւ իր սահմաններուն մէջ։ Սիւնեաց իշխաններն ալ դիւրաւ ընդունեցան Աբասի գերագահութիւնը, որուն նշանակ կը համարինք նոյն ինքն Աբասի անունին` Սիւնեաց իշխանին անունին կից նշանակուիլը (ՕՐԲ. Ա. 304)։ Աբաս իր դիրքը կանոնաւորելէն ետքը ձեռնարկեց առջեւն առնուլ Ափխազներու, Վրացիներու եւ Սարմատացիներու եւ ուրիշ Կովկասաբնակ աւազակաբարոյ ազգերուն կողմէն շարունակուող ասպատակներուն, որոնք Հայոց ներքին գժտութիւններէն եւ տկարութիւններէն քաջալերուած, շարունակ Հայ գաւառները կ՚իջնէին եւ աւերելով աւարելով իրենց լեռները կը դառնային։ Այն ժամանակներ այդ գունդերուն գլխաւոր հրամանատարն էր Ափխազներու Բէր թագաւորը, որ Բէլապէս ամբարտաւանութեամբ պատգամ ալ կը ղրկէր Աբամին, որ չկանխէ Կարսի մէջ շինած կաթողիկէին նաւակատիքը փութացնել, վասն զի ինքն պիտի գայ կատարել քաղկեդոնական սահմանաւն։ Աբաս իր իշխանական եւ կրօնական զգացումներուն մէջ վիրաւորուած, Հայ գունդերը կը միացնէ, ինքն ալ գլուխը անցած թշնամւոյն դէմ կը քալէ, Կուր գետի մօտ գակատամարտը կը խառնուի, Հայերը կը զօրանան, ապատակը կը ցրուի, եւ բէր կը ձերբակալուի։ Աբաս զայն շղթայակեպ Կարս կը բերէ, եւ իր շինած կաթողիկէն ցուցնելով, տեսցես, կ՚ըսէ, զգեղեցկաշէն եկեղեցիդ, զի այլ ոչ տեսանելոց ես (ԱՍՈ. 156), եւ կը հրամայէ փորել զաչս նորա, եւ կուրացուցուած Բէրը ծանր փրկանքով իրեններուն կը դարձնէ, պայման կնքել տալով, որ այլեւս Հայաստան պիտի չյարձակին։ Այսպէս Աբասի ձեռքով եղեւ խաղաղութիւն աշխարտիս Հայոց, զի եբարձ զխռովարար աւազակսն (ՍԱՄ. 99)։ Դիտողութեան արժանի կը նկատենք, որ Աբաս այդչափ յաջողութիւն ունենալէ, եւ արժանավայել կաթողիկէ եկեղեցի ալ կառուցանելէ ետքը, բնաւ հետամուտ չէ եղած` ոչ Հայոց կաթողիկոսը Վասպուրականէ Արարատ դարձնելու, եւ ոչ ալ մրցակից կաթողիկոսութիւն մը ստեղծելու իր թագաւորութեան մէջ։ Այդ կէտը իբրեւ Աբասի խահականութեան գերագոյն փասի մը կը գտնենք մենք, որ չէ ուզած պատահական խնդիրներով տիրող համերաշխութիւնը վտանգել, եւ կատարեալ իրողութեան մը դէմ մաքառելով յուզումներ ստեղծել, որովհետեւ Գագիկ դիւրաւ պիտի չհաւանէր ձեռքէ հանել կաթողիկոսին իր հովանաւորութեան ներքեւ մտած ըլլալուն առաւելութիւնը։

« 740. Ժամանակին Կացութիւնը   |   742. Վասպուրականի Գործեր »
© Gratun.org