Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

747. Ընտրութիւն ու Ժամանակ

Համեմատաբար անգործ կաթողիկոսներէ եւ գրեթէ դատարկ միջոցէ ետքը, նորէն դիմացնիս կ՚ելլէ հայրապետական շարքի փառաւոր կաթողիկոսներէն մէկը, որ կրցած է իր ժամանակին գերակշռութիւն մը տալ, եւ եկեղեցւոյ պաշտպանութեան եւ պայծառութեան համար նշանակելի գործունէութիւն ցուցնել։ Անանիայի Մոկացի ծագումը կը յայտնէ, թէ իր նախորդներուն ազգակցութենէն չէր, եւ առաջնորդ սուրբ ուխտին Վարագայ եղած ըլլալն ալ (ԱՍՈ. 157), ապացոյց է թէ նոյնիկս Աղթամարի հայրապետանոցին մէջ եղողներէն չէր, եւ եթէ Վասպուրականի Աշոտ Դերենիկը դուրսէն մէկ մը հայրապետական աթոռ բարձրացուց, հարկաւ անոր արժանիքէն եւ արդիւնաւորութենէն յորդորուեցաւ կամ համոզուեցաւ։ Հայրապետական ընտրութեանց մասին պարագաներով տեղեկութիւններ չունենալուս, աւելի որոշ կերպով բան մը չենք կրնար ըսել։ Ապագային մէջ Անանիայի՝ Արծրունեաց հովանաւորութենէն Բագրատունեաց հովանաւորութեան անցնիլը դիտելով, անհիմն միտք մը չենք կարծեր յայտնած ըլլալ եթէ ըսենք, թէ Անանիայի ընտրութեան մէջ Աբաս ալ մասնակցութիւն ունեցաւ, խոհեմ եւ զգուշաւոր կերպով հայրապետութիւնը նորէն կեդրոնական տեղ մը դարձնելու նպատակով։ Անանիայի կաթողիկոսութեան տեւողութիւնը ամէն պատմիչներէ եւ գաւազանակիրերէ 22 տարի նշանակուած է առանց բացառութեան, եւ պատճառ մը չկայ որ մենք ալ այդ հաշիւէն շեղինք, ուստի 946ին դնելով անոր ընտրութիւնը, Եղիշէի մահուընէ անմիջապէս ետքը, վախճանը կը հասնի 968ին։ Իր օրով 954ին պէտք էր վերջացնել Դերենիկը 17 տարիները, 937էն սկսելով անոր թագաւորութիւնը (§ 742), սակայն Ասողիկ մինչեւ Հայոց 407, այսինքն մինչեւ 958 կամ 959 կ՚երկարէ անոր մահը (ԱՍՈ. 273), եւ Օրբելեան ալ նոյն 407 թուականին կը դաէ Գագաիկ Արծրունիի մահը (ՕՐԲ. Բ. 29), զոր պէտք է Գագաիկի որդի Դերենիկի վրայ իմանալ, եւ այդ երկու համաձայն վկայութիւնները կը յորդորեն, Դերենիկի մահը քանի մը տարիով յետաձգել։ Իսկ եթէ ուզուի Դերենիկի 17 տարիները պինդ բռնել, հարկ կ՚ըլլայ Գագիկի մահը 937էն 941 յետաձգել։ Աբուսահլ Համազասպ, եղբօրը՝ Աշոտ Դերենիկի յաջորդելով՝ բաւական երկար թագաւորած է, մինչեւ Անանիայի եւ Վահանի մահը։ Բագրատունեաց թագաւորութեան մէջ Անանիա ժամանակակից եղաւ Աբասի տասնամեայի մը չափ, մինչեւ 955, երբ վերջացան Աբասի 24 տարիները, եւ իրեն յաջորդեց որդին Աշոտ Գ. Ողորմած մականուանեալ, որ շատ երկար ապրեցաւ։

« 746. Գործերն ու Մահը   |   748. Քաղաքական Կացութիւն »
© Gratun.org