Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

749. Աթոռին Տեղը

Անանիայի անունը միշտ գովութեամբ յիշուած է ամէն պատմիչներէ, իբրեւ անձ մը ամեներջանիկ սրբութեամբ գերապատուեալ, եւ բարեշնորհ իւրոց վիճակելոցն (ԱՍՈ. 159)։ Իր գործունէութիւնը կանոնաւոր պատմող մը ունեցած չէ, եւ մեզ հարկ կ՚ըլլայ ցրիւ յիշատակները քովէ քով բերելով, հնարաւորութեան չափին մէջ, անոր պատմութիւնը կազմել։ Առաջին կէտը զոր պէտք է նկատի առնենք աթոռին տեղափոխութիւնն է։ Անեցին բացարձակ կերպով կը գրէ, թէ իր 22 տարիներէն, հինգ ամ յԱղթամար եւ եօթնեւտասն ամ ի Վարագ եկաց (ՍԱՄ. 100) բայց դժուար է այսպէս բաժնել Անանիայի պաշտօնավարութիւնը։ Մենք տեսանք որ 946էն առաջ հնար չէ դնել անոր ընտրութիւնը (§ 747), եւ Հայոց 598ին, այսինքն 949ին արդէն նա Սիւնիք եկած էր, Յակոբ եպիսկոպոսի խնդիրը կարգադրելու (ՕՐԲ. Բ. 26), եւ եթէ թուատառի փոփոխութիւն ալ ենթադրենք, միշտ 5 տարի Աղթամար մնացած ըլլալու միջոց չի մնար, եւ բնաւ չ՚արդարանար 17 տարի ալ Վարագ նստած ըլլալու խօսքը, բայց եթէ կաթողիկոսութենէ առաջ 17 տարի Վարագ առաջնորդութեան մէջ մնացած ըսելով, թէպէտ այս չէ Անեցիին միտքը։ Արդ Անանիայի ընտրութեան եւ Սիւնեաց խնդիրին թուականները մերձեցնելով, պէտք է ըսել, թէ հիւսիսային գաւառներու մէջ ծագած խնդիրները հանդարտելու, եւ հայրապետական աթոռին բռնաբարեալ իրաւունքները պաշտպանելու համար, Անանիա անմիջապէս պէտք զգաց անձամբ այդ կողմերը երթալ, եւ Աղթամարի առանձնութիւնը թողլով, որ կաթողիկոսարանի ազդեցութեան կորսուելուն գլխաւոր պատճառն էր, եւ թերեւս քիչ մը ատեն ալ իր սիրեցեալ Վարագը միալէ յետոյ, եկաւ Կարս, Աբաս թագաւորի մօտը։ Այնտեղէն սկսաւ նախ թղթակցելով գործին լուծումը հոգալ, եւ միանգամայն պէտք եղած նախապատրաստութիւնները կատարել, իշխաններու եւ ազդեցիկ անձերու տրամադրութինները պատրաստել, եւ այնպէս գործին ամենայն զօրութեամբ ձեռնամուխ ըլլալ։ Գալով յուզուած խնդիրին իսկութիւնն ալ բացատրելու մսաին, լիագոյն կը գտնենք Օրբելեանի պատմութիւնը, որ ինքն ալ Սիւնեաց եպիսկոպոս ըլլալով, գործին մսաին աւեիլ տեղեկութիւններ եւ յիշատակներ ունէր, եւ աւելի ընդարձակ ալ կը գրէ Ապստամբութիւն Յակոբայ մակագրած գլուխին մէջ։ Միայն թէ ինքն կը ջանայ միշտ թեթեւցնել իր նախորդներէն Յակոբի ըրածները, մինչ ուրիշ պատմիչներ ծանր կերպով կը մեղադրեն Յակոբի ընթացքը, եւ շատ մանրամասնութեանց ալ չեն մտներ։

« 748. Քաղաքական Կացութիւն   |   750. Սիւնեաց Խնդիրը »
© Gratun.org