Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

750. Սիւնեաց Խնդիրը

Արդ, Օրբելեանի պատմութեան(այստեղ 2 տող բաց է թողնուած) կաթողիկոսի ազգականներէն, եւ նոյն կաթողիկոսէն Սիւնեաց մետրապոլտական աթոռին վրայ ձեռնադրուած (§ 735), իրեն շեղելուն թելադրութիւնը ստացաւ Աղուանից Սահակ կաթողիկոսէն, որուն հետ հոգեւորական սիրոյ կապակցութեամբ յարակցեալ էր եւ երկուքն ալ էին միմեանց համախոհ եւ յոյժ մերձաւոր (ՕՐԲ. Բ. 17)։ Շատոնց ծանօթ էր Աղուանից աթոռին հակամիտութիւնը, որ Հայոց հայրապետութեան հետ ունեցած կապակցութիւնը խզէ, եւ ինքնագլուխ կաթողիկոս ըլլայ, եւ ոչ թէ Հայոց աթոռին ներքեւ՝ իբրեւ լոկ արքեպիսկոպոսութիւն սեպուի (§ 431)։ Հայաստանի շփոթ եւ ընկճեալ վիճակը եւ կաթողիկոսներուն տարտամ եւ թափառական աստանդականութիւնը, եւ իրենց ազդեցութեան նուաղիլը, նոր պատեհ ընծայեցին Աղուաններուն իրենց հնամենի ջանքը վերսկսելու, եւ Սահակ Աղուանից կաթողիկոս նորէն ոյժ տուաւ այդ նպատակին։ Որպէս զի աւելի զօրաւոր ընէ իր գործը, իրեն օգնականներ ալ կսկաւ որսալ, եւ Հայաստանի հիւսիսային կողմերը իր ազդեցութեան ներքեւ առնել, եւ ինքն անոնց միւռոն բաշխել եւ ձեռնադրութիւններ ընել, քանի ր Հայոց կաթողիկոսներուն ալ թափառական կեանքը, եւ վերջի ատեններ Աղթամար քաշուիլը՝ բարեպատեհ առիթ կ՚ընծայէին իրեն։ Միւս կողմէն այդ կողմի իշխանները, ամէնքն ալ Բագրատունի սերունդէ, չէին սիրեր անուղղակի կերպով Արծրունի իշխաններու ազդեցութեան ներքեւ ըլլալ, որոնց հովանաւորութեան ենթարկեալ էին Աղթամար նստող վերջին կաթողիկոսները։ Յակոբ Սիւնեաց եպիսկոպոս, որ 918էն ի վեր ձեռնադրուած էր, եւ շատ օգտակար շինութիւններով եւ կալուածներով Սիւնեաց վանքերը պայծառացուցած էր իշխաններու եւ տիկիններու բարեպաշտութիւնները քաջալերելով, ըստ ամենայնի վաստակուած էր Աղուանից կողմը, անկէ կ՚առնէր միւռոնը, անոր կը դիմէր ձեռնադրութեանց համար։ Օրբելեան վերոյիշեալ պարագաները յառաջ կը բերէ իր նախորդին ընթացքը արդարացնելու համար։ Զի կաթողիկոսքն Հայոց, կ՚ըսէ, հեռացեալ էին (այստեղ բաց է թողնուած 2 տող)եան հինահարութեանցն Իսմայէլացւոց՝ թողեալ էին զաթոռն որ ի Դուին եւ շրջէին այսր անդր։ Եւ կը յաւելու թէ, Յակոբ վասն հեռաւորութեանց ոչ կարէր ամ յամէ երթալ առ կաթողիկոսն Հայոց եւ առնուլ միւռոն, ապա հարկ եղեւ խնդրել զմիւռոն ի կաթողիկոսէն Աղուանից (ՕՐԲ. Բ. 18)։ Այստեղ պէտք է դիտել թէ միւռոն առնելու համար, ամ յամէ երթալ առ կաթողիկոսն բացատրութիւնը, եւ աւելի ստորեւ ալ մեղադրանքը՝ թէ բազում ամք են Յակոբայ զի ոչ եկն ի սուրբ Գրիգորի յաթոռն, լռելեայն կ՚իմացնեն, թէ Հայոց եպիսկոպոսներ պարտաւոր էին իւրաքանչիւր տարի, կամ գոնէ ստէպ ստէպ կաթողիկոսին մօտ երթալ, թէ իբր հպատակութեան նշանակ, եւ թէ իբր յարաբերութեանց դիւրութիւն, եւ այս առթիւ իրենց պէտք եղած միւռոնն ալ ստանալ։ Յակոբի ընթացքին դառնալով, մենք ալ դիտել տուինք թէ Յովհաննէսի շարունակ թափառական կեանքը, եւ Ստեփանոսի ու Թէոդորոսի ու Եղիշէի քաշուած դիրքը, ձախող պարագաներ էին յարաբերութեանց պահպանութեան համար։ Օրբելեան յայտնապէս կ՚ըսէ թէ Աղուանից խզումը սկսած էր ի վախճանէն Գէորգեայ կաթողիկոսին, եւ կը տեւէր յաւուրս հինգ կաթողիկոսաց, որք են մեր յիշած չորսերը եւ Մաշտոց (ՕՐԲ. Բ. 19)։

« 749. Աթոռին Տեղը   |   751. Անանիա և Յակոբ »
© Gratun.org