Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

753. Աղուանից Աթոռ

Օրբելեան հին յիշատակարաններու վրայ խօսած ատեն, Աղուանից եւ Հայոց յարաբերութիւնները կը քաղէ հետեւեալ կերպով։ Գրիգորիս Աղուանից առաջին կաթողիկոսը, Ուռնայր թագաւորին խնդրանքով Գրիգոր Լուսաւորիչէ ձեռնադրուեցաւ, անկէ ետքը 440 տարի շարունակ եւ Հայոց 25 կաթողիկոսներու ժամանակ, միշտ Հայերէն ձեռնադրուեցան Աղուանից կաթողիկոսները, մինչեւ Աբրահամ Աղբաթանեցիի ժամանակը։ Անկէ ետքը հակառակաթոռ Յովնան Բագարանցիի եւ ինն դասուց խնդիրներու ատեն, Կիւրիոն Վրաց կաթողիկոս վասն փառամոլ ախտին՝ Հայերէն զատուեցաւ եւ քաղկեդոնիկ եղեւ։ Ասոր վրայ Աղուանից կաթողիկոսն ալ պատճառելով պատճառս ինչ, ինքն ալ բաժանեալ ի բաց եկաց։ Աբրահամ Աղբաթանեցիի եւ Յովհաննէս Բագարանցիի մեռնելէն ետքը, Աղուանք կաթողիկոս Աղցեցի իր երկրորդ տարին Աղուանից կաթողիկոս ձեռնադրեց, եւ այսպէս շարունակեց 85 տարի եւս, Հայոց 7 կաթողիկոսներու ժամանակ, մինչեւ Եղիա Արճիշեցին։ Ասոր օրով Սպրամ Աղուանից տիկին, իւր մերձաւոր եւ սիրող Բակուրը կաթողիկոսացնել ուզելով՝ չի համարձակիր Հայոց ղրկել, եւ Պարտաւի մէջ ինքնագլուխ ձեռնադրել կուտայ զայն՝ Ներսէս անունով, որ ունէր ի ծածուկ զՔաղկեդոնին։ Այս պատճառով Եղիա Աղուանք կ՚երթայ, եւ արքունի հրամանաւ Սպրամն ու Բակուրը իրարու կը կապէ ու կը խայտառակէ, եւ նոր կաթողիկոս կը ձեռնադրէ. եւ Աղուաններէն երդում եւ ձեռնարկ կ՚առնէ թէ մի՛ այլ եւս հեստեսցեն։ Ըստ այսմ ալ կը շարունակուի 137 տարի եւս՝ Հայոց 14 կաթողիկոսերու ատեն, մինչեւ Գէորգ Գառնեցին։ Բուղայի բռնութեան եւ Գէորգին գերութեան ատեն, Աղուանից միամտութիւն համարելով կաթողիկոս կը ձեռնադրեն Գէորգի դրան եպիսկոպոսներէն Յովնանը, որ այն տեղ փախած էր։ Երբ Գէորգ գերութենէ կ՚ազատի Աղուանից Համամ թագաւորի ձեռքով, չ՚ուզեր ճանչնալ Յովնանի ձեռնադրութիւնը, բայց Համամի զղջում յայտնելուն եւ ներում հայցելուն վրայ, կրկին ձեռնադրէ զՅովնան։ Անկէ ետքը ժամանակին դառնութեան եւ Հայոց կաթողիկոսներու մտադրութիւն չի դարձնելուն պատճառով, Աղուանք կը շարունակեն ինքնաձեռն եւ անձնիշխան եւ թերակատար օծմամբ կաթողիկոսներ ձեռնադրել, որ կ՚ըլլան Յովնանէ ետքը անոր եղբայրը Սիմէոն, ապա Դաւիթ, ապա Սահակ, եւ վերջէն Գագիկ, որ յիշուեցաւ, եւ այս ալ կը շարունակէ 69 տարիներու միջոց մը (ՕՐԲ. Բ. 22-25)։ Այդ տեղեկութեանց մէջ կաթողիկոսներու թիւերը կը համապատասխանեն մեր ցուցակին, վասն զի իրօք Աբրահամ 25րդ է, Եղիա 33րդ եւ Գէորգ 48րդ. իսկ տարիներու հաշիւը չի յարմարիր, վասնզի 440 եւ 85 եւ 137 եւ 69 տարիները գումարելով կ՚ունենանք 731 տարի, ընդմիջումներն ալ չհաշուելով, եւ Գրիգորիսի 315ին Լուսաւորիչէ ձեռնադրուելէն համրելով (§ 71), կը հասնինք 1046 եւ աւելի ալ առջեւ։ Անանիայի ժամանակը դարի մը չափ աւելի կանուխ է, թուատառերու սխալմունք մը անհրաժեշտ է ընդունիլ, իսկ զայն ճշդելու աշխատութիւնը աւելորդ կը սեպենք։

« 752. Աղուանից Խնդիրը   |   754. Սիւնիք Կը Հանդարտի »
© Gratun.org