Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

754. Սիւնիք Կը Հանդարտի

Պատմութեան կարգին դառնալով, Անանիա զիջաւ Աղուանից խնդրանքին, իրենց միջոց տալով նոր ընտրութիւն ընել, եւ շիտակ Տաթեւ եկաւ Յակոբի գործը վերջացնելու։ Յակոբ չհամարձակեցաւ ներկայանալ, եւ ոչ ալ վստահեցաւ զղջումով ազատիլ. ուստի փախաւ եւ Բաղաց բերդը ապաւինեցաւ Ջուանշիրի պաշտպանութեան ներքեւ։ Անանիա յոլով թղթովք եւ պատգամաւորօք Յակոբը հնազանդութեան հրաւիրեց, բայց նա ընդդիմացաւ. Ջուանշիր Բաղաց իշխան եւ Սմբատ Սիսականի իշխան անոր կողմը բռնեցին, մինչեւ որ Անանիա պարտաւորուեցաւ ետ դառնալ, զի ձմեռնային էր ժամանակն։ Բայց չմեկնած աւերեաց զտեղին եւ քանդեաց, որ է Տաթեւի եպիսկոպոսարանը, եւ չարաչար նզովիւք կապեալ կաշկանդեալ խառնեաց ի տոռունս կապանաց զիշխանն եւ զեպիսկոպոսն. այսինքն Ջուանշիրն ու Յակոբը։ Օրբելեան այդ եղելութիւնը կը դնէ Հայոց 398 ձմեռին, այսինքն 950 թուականի տարեգլուխին ատենները։ Յակոբի յայտնի աստամբութիւնը Սիւնեաց իշխաններուն հովանաւորութեամբ՝ Աղուանից Գագիկն ալ քաջալերեց իր դիրքէն չհրաշարիլ, եւ այսպէս երկու աթոռներու դաշնակցեալ ըմբոստութիւնը տեւեց ութը ինը տարի եւս շարունակ (ՕՐԲ. Բ. 26), թէպէտ եւ Անանիա՝ միշտ թղթակցութեամբ աշխատեցաւ, բայց ոչ կարաց հաւանեցուցանել։ Անանիա իր միջոցներուն ապարդիւնութեան վրայ սրտաբեկ, միայն աղօթիւք խնդրէր յԱստուծոյ զելս իրացն։ Հայոց 407ին, այսինքն 958ին իրարու ետեւէն մեռան Յակոբ ու Գագիկ, եւ երկու կողմերուն իշխաններն ալ զգածուեցան, եւ յանձն առին նոր ձեռնադրութեանց համար Անանիայի դիմել։ Երրորդ անգամ ըլլալով Անանիա Սիւնիք եկաւ 959ին, հոգ տարաւ Տաթեւը վերանորոգել տալ. Ջուանշիր Բաղաց իշխանին մեղայն եւ Սմբատի որդի Վասակ Սիսականի իշխանին զղջումը ընդունելով՝ բանադրանքէն արձակեց։ Կապանի մէջ մնաց միջոց մը խաղաղութիւն եւ համաձայնութիւն կատարել տուաւ. եւ ամենուն հաւանութեամբ ընտրուեցաւ նոյնինքն Ջուանշիր իշխանին որդին Վահան, որ էր առաջնորդ մեծի ուխտին Վահանու վանից (ՕՐԲ. Բ. 28)։ Անանիա Վահանը կը ձեռնադրէ, բայց իբր նախընթաց ըմբոստութեան պատիժ՝ Սիւնեաց աթոռը կը զրկէ վայելած բացառիկ պատիւներէն, որք են խաչ զառաջեաւ, գաւազան մեծագին, եւ բազմական ոսկեթել (ՕՐԲ. Բ. 28)։ Այդ մասին հաւանագոյն է ինչ որ Սիւնեաց եպիսկոպոս մը կը պատմէ, քան թէ դուրսէն պատմագիրի մը ըսելը, թէ Անեանիա Վահանի պատիւ տուաւ, եւ հրամայեց խաչ տանել առաջի առքեպիսկոպոսին Սիւնեաց՝ ուր եւ երթիցէ (ԿԻՐ. 49)։ Պէտք է ընդունիլ թէ բաւական միջոց մը անցուց Անանիա Սիւնիքի մէջ, զի Վահան Սիւնին, Անանիայի մահուան ատեն միայն 6 տարի եպիսկոպոսութիւն ըրած կը ցուցուի (ՕՐԲ. Բ. 32 եւ 247), ուստի հազիւ 962, առ առաւելն 961 թուականին տեղի ունեցած կ՚ըլլայ անոր ձեռնադրութիւնը։ Յակոբի պաշտօնավարութեան տեւողութիւնն ալ 41 տարի ցուցուած է (ՕՐԲ. Բ. 247), որ 918էն սկսելով կը հասնի 959ին, եւ կը յարմարի մեր վերեւ տուած թուականին, որովհետեւ տեւողութիւններու հաշիւին մէջ լոկ սկսուած տարիներ ալ ամբողջ կը համրուին։ Հայոց թուականն ալ Յունուարով չի սկսիր, իսկ այդ միջոցին Ապրիլի առաջին օրերուն կ՚իյնար։ Անանիա Սիւնիքէն չմեկնած նոր եպիսկոպոս Վահանէն եւ Սիւնեաց իշխաններէն ձեռնարկ եւ վճիռ պայմանի կ՚առնէ, որ այլ ոչ եւս շեղեալ հեստեսցեն, եւ իշխաններ երդում կու տան, որ եթէ իրենց եպիսկոպոսներէն մէկը իշխեսցէ զՅակոբայ գործել՝ բնաւ չօգնեն, եւ փութապէս ի ձեռս տայցեն կաթողիկոսին Հայոց։ Երդըմնագիրին պատճէնը զանց կ՚ընէ Օրբելեան յառաջ բերել, ըսելով թէ կան գրեալքն ի գիրս թղթոցն, զոր ժողովեալ է այն Անանիա, որ Հաւատոյ Նամակ անուանի (ՕՐԲ. Բ. 28)։ Եթէ Գիրք Թղթոցը միեւնոյն այդ անունով ճանչցուած գիրքն է (§ 569), անոր գոյութիւնը Անանիայէ առաջ է։ Իսկ այս խօսքով կը հաստատուի, թէ Գիրք Թղթոցը շարունակուող հաւաքածոյ մըն էր, եւ Անանիա ալ իր օրով պէտք եղածները անոր մէջ աւելցուցած է։ Միայն թէ Սիւնեաց յայտարարութիւնը մեր ձեռքն եղող հաւաքածոյին մէջ չի գտնուիր։

« 753. Աղուանից Աթոռ   |   755. Վասպուրականի Գործեր »
© Gratun.org