Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

757. Խոսրով Անձեւացի

Սիւնեաց եւ Աղուանից խնդիրը չփակած, պէտք է յիշենք անոր յարակից խնդիր մըն ալ, որուն խառնուած է Խոսրով Անձեւացեաց եպիսկոպոսի անունը։ Գովութեամբ եւ յարգանօք յիշուած անձնաւորութիւն մըն է Խոսրով, Անանիա կաթողիկոսի ժամանակակից, որուն ծագումն եւ նախընթաց կեանքը չենք գիտեր, եւ ոչ ալ ծննդեան թուականը, եւ առաջին անգամ իր անունը կը յիշուի, իբր փեսայ հօրեղբօր Անանիայի Նարեկացւոյ, եւ իբր հայր երեք նշանաւոր զաւակներու, որք են Սահակ, եւ Յովհաննէս Նարեկացի, եւ սուրբ Գրիգոր Նարեկացի։ Աշխարհական կեանքէն եկեղեցական կեանքի անցնելու հանգամանքներն ալ ծանօթ չեն, թէ արդեօք ամուսնացեալ քահանայութեամբ, թէ ոչ պարզ այրիութեամբ առաջին ձեռնադրութւինը ստացաւ։ Ամէն առթի մէջ շուտով փայլեցաւ իբրեւ գրող եւ հմուտ անձնաւորութիւն, եւ եպիսկոպոսութեան կոչուեցաւ Անձեւացեաց գաւառին վրայ, որ այն ալ թագաւորութիւն մըն էր (ՈՒՌ. 9), եւ գուցէ Խոսրովի հայրենիքն ալ էր։ Այս եղաւ ամենայն հաւանութեամբ այրի մնալէ ետքը, եւ Անանիայի կաթողիկոսութենէն առաջ, Աղթամար նստող վերջին կաթողիկոսներէն մէկուն ձեռնադրութեամբ։ Սոյն Խոսրովի կը պատկանին պատարագի եւ ժամակարգութեանց մեկնաբանութիւնները։ Խոսրովի անունը Սւինեաց խնդիրին յարակցողն է Օրբելեան, երբոր կը պատմէ երկրորդ անգամ Յակոբ Սիւնեաց եպիսկոպոսին հանած խնդիրները, եւ անոր վրայ խօսուած ամբաստանութիւնները, որոնց մէջէն յիշեցինք, թէ չտայ թոյլ հնազանդիլ Աղուանից (§ 752), եւ ըսուած ալ է, թէ եւ զԽոսրով Անձեւացեաց եպիսկոպոսն նա շեղեաց թղթով Անանիայի հնազանդութենէն (ՕՐԲ. Բ. 20)։ Ժամանակագրութեան յարմարութիւնը չի ներեր որ տարբեր Խոսրովի վրայ մեկնենք այս կտորը, եւ հարկ կը լինի ընդունիլ, որ երբ Սիւնեաց արքեպիսկոպոսը Հայոց կաթողիկոսին դէմ կ՚ելլէր, Անձեւացեաց եպիսկոպոսն ալ, որ նոյնպէս յատուկ իշխանութեան մը եկեղեցական պետն էր, նա ալ Հայաստանի հարաւէն կը ձայնակցէր հիւսիսային շարժումին։ Կիրակոս ալ կը յիշէ Խոսրով եպիսկոպոս մը Յակոբի համամիտ, եւ թէպէտ Անձեւացեաց անունը չի տար, բայց մենք ալ հարկ չենք տեսներ, երրորդ անձ մը ստեղծել, որչափ ալ անիմաստ բաներ վերագրէ սոյն Խոսրովի, զորս անհնար է Անձեւացեաց գիտնական եպիսկոպոսին պատշաճեցնել։ Այս կարգին կը յիշէ Կիրակոս, իբր թէ Խոսրով ըսէր, թէ կիւռակէ գրելու է եւ ոչ կիւրակէ, իբրեւ հոռոմերէնի ուղիղ տառադարձութիւն. թէ մինչեւ պատանեկութիւն մանչերուն մազերը կտրելու չէ, վասն զի պատանի բառը մազերը պատելէն կ՚ելլէ. եւ թէ երիտասարդութեան ատեն միայն մազերը կտրելու է, վասն զի այն ատեն կտրիճ կը կոչուի (ԿԻՐ. 48)։ Չուզելով այսպիսի աննշանակ կէտերու վրայ երկարել, կէտ մը միայն կը գտնենք, որ նշանակութեան արժանի է, թէ ոչ է պարտ եպիսկոպոսապետի այսինքն կաթողիկոսի հլու լինել, զի աւելի ոչինչ ունի, բայց միայն զանուանակոչութիւն։ Նուիրապետական սկզբունքներու խանգարում մը կ՚ըլլար պնդել, թէ կաթողիկոսութիւնը լոկ պատուանուն մըն է, եւ ոչ իշխանութիւն։ Բայց այս կէտը նախընթացներէն զատուած է Կիրակոսի գրուածին մէջ, եւ յաջորդ խօսքերու հետ բաղդատուած ատեն կը տեսնուի, թէ աւելի Յակոբի, քան թէ Խոսրովի պէտք է վերագրել՝ եկեղեցական կարգերը խանգարող դրութեան այդ պաշտպանութիւնը(ԿԻՐ. 48)։ Նախընթացաբար յառաջ բերուած Յակոբի գործերուն պատմութիւնն ալ, անոր այդ տեսակէտը կը հաստատէ։

« 756. Աղուանք Կը Հանդարտին   |   758. Քաղկեդոնիկ Զրոյց »
© Gratun.org