Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

758. Քաղկեդոնիկ Զրոյց

Պատարագի մեկնութեան Մխիթարեան հրատարակիչները յառաջ բերելով Օրբելեանի գրածը, թէ նաեւ հերձուածս եւս յօդէին, եթէ քօղաբորբեալ ունի եւ զՔաղկեդանին (ՕՐԲ. Բ. 20), անմիջապէս կ՚ուզեն հետեւցնել թէ Խոսրով, ոչ թէ յունադաւան քաղկեդոնիկ մը, այլ իսկապէս հռոմէադաւան կաթոլիկ մըն էր, եւ անոր համար Անանիայէն կը հալածուէր (ԽՈՎ. գ)։ Սակայն կ՚երեւի թէ լաւ մտադրութիւն չեն դարձուցած Օրբելեանի գրածին։ Որովհետեւ նա ոչ թէ Խոսրովի, այլ իբր Յակոբի վրայ բարդուած ամբաստանութիւն մը կը յիշէ զայն, եւ իր կողմէն կը յարէ, թէ զպարտանք համարիմ զայսպիսի բանս, եւ ոչ ճշմարտութիւն՝ զրադատ եպիսկոպոսին Յակոբայ, եւ գործը կը թողու քննել արդարադատին Աստուծոյ (ՕՐԲ. Բ. 20)։ Իսկ Յակոբին քաղկեդոնականութեան միտելը յարմար կու գար, վասն զի Աղուանից կողմը կը բռնէր, Աղուանք ալ շարունակ կը փորձուէին Վրաց հետեւիլ։ Վրացիերն ալ Կոստանդնուպոլսոյ Յունական եկեղեցւոյն յարած էին, իսկ Յունական եկեղեցին տասներորդ դարուն արդէն Հռոմէն բաժնուած էր։ Հետեւապէս ոչ Խոսրովով, այլ եւ ոչ Յակոբով հնար չէ հոռոմէադաւան նպաստաւոր փաստ մը քաղել Սիւնեաց եւ Անձեւացեաց միջադէպներէն։ Խոսրովի նկատմամբ ըսուածները այդպէս իրենց բուն իմաստին վերածելէն ետքը կը մնայ ճշդել, թէ ինչ եղաւ Խոսրովի դիրքը՝ Սիւնեաց խնդիրին մէջ եւ Անանիայի հանդէպ։ Յայտնի է թէ կաթողիկոսական իշխանութիւնը անկեալ վիճակի ենթարկուած ր երբոր Անանիա աթոռ բարձրացաւ, եւ թէ Անանիայի Վասպուրականէն հեռանալը հաճելի չեղաւ Արծրունի թագաւորներուն, որոնք սկսան ընդակամբ նայիլ կաթողիկոսին եւ ընդդիմադիր շարժումներ ալ ընել։ Այդ հոսանքին բռնուած է հարկաւ Խոսրով Անձեւացին ալ, Յակոբ առիթէն օգուտ քաղած է զայն իրեն կողմը որսալու, եւ իրեն ձեռնարկին դաշնակից մը գտնելու։ Բայց պատմութիւնը ուրիշ բան մը չի յիշեր Խոսրովի գործունէութենէն, եւ Կիրակոսի յառաջ բերած, կիրակէ եւ պատանի եւ կտրիճ բառերուն խնդիրները ծիծաղ միայն կրնան շարժել, եւ ոչ թէ լուրջ ընդդիմութիւն մը ցուցնել։ Պատմութեան լռելը, որ Մխիթարեան հրատարակիչներուն աչքին՝ վերջապէս քաղկեդոնականութեան կամ հռոմէականութեան յարիլ երեւցած է, ընդհակառակն նշած է շարժումը, առանց լուրջ գործողութեան։ Ապա թէ ոչ Անանիա, որ Յակոբն ու Գագիը հալածեց մինչեւ վերջը, հարկաւ Խոսրովի չէր ներեր։ Անանիայի Աղուանքէն Վասպուրական երթալը թագաւորին հրաւէրով (§ 755), բարեդէպ առիթ մը եղած է անշուշտ Խոսրովի եւ Վասպուրականցոց հետ համաձայնութեան գալու։ Առանց այս ենթադրութեան հնար չէր, որ իր որդին, Գրիգոր Նարեկացին, տար իր հօրը՝ յոյժ հետեւողի պատուիրանացն Աստուծոյ նկարագիրը (ԽՈՎ. 67), եթէ հայրապետական աթոռին հետ հակառակութեան մէջ՝ եւ անոր վճռոյն ներքեւ վախճանած ըլլար Խոսրով։ Այս է մեր տեսութիւնը Խոսրովի նկատմամբ բնագիրներու մանրազնին ուսումնասիրութեան վրայ հիմնուած։

« 757. Խոսրով Անձեւացի   |   759. Նորաշէն Վանքեր »
© Gratun.org