Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ա․ Կլայեցի

1167. Ուրիշ Մատենագիրներ

Կիրակոս վարդապետ Արեւելցի, Գանձակեցիէն տարբեր (§ 1146), թէպէտ աս ալ Գանձակեցի կը կարծուի, որուն գլխաւոր գործն եղած է Յայսմաւուրքի կարգադրութիւնը 1269-ին, 170 նոր կտորներ աւելցնելով (ՀԻՆ. 754)։ Շարականին կարգադրութեան ալ աշխատած է, իրմէ աւելցնելով Արեւելքի գերարփին (ՇԱՐ. 741-747) Աստուածածնայ շարականը, որ բարձր գաղափար մը չներշնչեր հեղինակին վրայ։ Կիրակոսի մահը տեղի ունեցած է 1272 յունուարին (ՍԻՍ. 555) Կիլիկիոյ մէջ, ուր անցուցած էր իր կեանքը Ներսէս վարդապետ Մշեցի, բնիկ Մուշ աւանէն, Առաքելոց վանքին աշակերտ էր եւ վերջէն առաջնորդը եղաւ։ Թէպէտ ուսմամբ եւ հմտութեամբ նշանաւոր էր, բայց վերջին ատեններ ուզած է Վարդան Արեւելցիին մօտ երթալ (1099), աւելի զարգանալու դիտմամբ, եւ այն տեղ վախճանած է 1284-ին, բայց իրմէ գործ մը չէ հասած մեզի։ Ներսէսի աշակերտն է Յովհաննէս վարդապետ Արճիշեցի, Ոսպնակներ մականունեալ, 17 տարի շարունակ միայն ոսպով սնանելուն համար։ Իրմէ մնացած է պատարագի մեկնութիւն մը Անձեւացիէ եւ Լամբրոնացիէ քաղուածներով։ Մխիթար վարդապետ Սասունցին ալ Ներսէս Մշեցիի աշակերտ կը սեպուի, թէպէտ Ներսէս Գլաձորեցիին ալ հետեւեցաւ երկար ժամանակ։ Իր արդիւնաւորութեան գլխաւորն եղած է շրջուն քարոզչութիւնը Հայաստանի գաւառներուն մէջ, եւ նեղելոց օգնութիւն հասցնելը, եւ երկարակեաց ալ եղաւ մինչեւ 1337 ապրելով, որ տարին վախճանած է փետրուար 11-ին Մեծոփայ վանքը։ Յովհաննէս վարդապետ Գանձակեցի հեղինակ տօնապատճառ հաւաքածոյի մը, զոր կազմած է առաջին վարդապետներէն քաղուած հատուածներով, եւ իրմէ ալ կտորներ աւելցնելով (ՉԱՄ. Գ. 275)։ Զաքարիա Ծործորեցի, Արտաղու արքեպիսկոպոսն ալ, որ Յովսէփ Արտաղեցիի յաջորդած էր (§ 1126), արդիւնաւոր եղաւ իր աթոռը պայծառացնելով, եւ ուսումնական վարդապետներուն գլխաւորապէս Յովհաննէս Երզնկացիի ասպնջական եւ պաշտպան կանգնելով։ Այս առիթէն է Երզնկացիին երբեմն Ծործորեցի կոչուիլը (ՉԱՄ. Գ. 274), բայց անոր վրայ խօսիլը աւելի վերջը կը թողունք։ Իսկ Զաքարիայի անունը շատ կանուխէն տուած ենք Արտազեան յիշատակարանի վրայ խօսած ատեննիս (§ 20)։ Պէտք էր այստեղ Հայոց մէջ մուտ գտնող լատին վանականութեան վրայ ալ խօսիլ, բայց այն ալ կը յետաձգենք, ամփոփ տեղեկութիւններ տալու համար իր կարգին։

« 1166. Սմբատ և Վահրամ   |   1168. Ընտրութեան Պարագաները »
© Gratun.org