Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

759. Նորաշէն Վանքեր

Անանիայի ժամանակին նշանաւոր եղելութիւններէն մէկն է վանքերու տարօրինակ կերպով շատնալը Հայաստանի ամէն կողմերը, որով ծաղկեալ պայծառանայր կարգ կրօնաւորական հանդիսից յաշխարհին Հայոց (ԱՍՈ. 159)։ Վանականութիւնը Հայոց համար նոր բան մը չէր։ Իր առաջին ժամանակներուն մէջ աւելի ճգնաւորական եւ անապատասուն ձեւ ունէր, այլ հետզհետէ համախումբ միաբանութեան ձեւ առաւ, եւ ուսումնական զարգացման սկսաւ ծառայել։ Լուսաւորիչ եւ Ներսէս Մեծն կրնան իբրեւ հիմնադիրներ նկատուիլ. եւ կաթողիկոսներէն նշանաւորագոյնները վանականութեան քաջալերողներն եղան։ Ուսումնական նպատակը յորդորած էր մեր վանականները Յունական սահմաններուն մէջ տարածուիլ, ոչ յունադաւան քաղկեդոնիկութեան հետեւելու, այլ մանաւանդ յունական ուսմանց հմտութեամբ հզօրագոյն եւս ազգային եկեղեցին պաշտպանելու համար։ Ռոմանոս Ա. Լեկաբենոսի մոլեռանդ հալածումը քաղկեդոնիկ չեղողներու դէմ՝ առիթ եղաւ այդ վանականներուն խմբովին Յունական բաժինէն ելլելու եւ Հայազգի մանր թագաւորութեանց սահմաններուն մէջ ցրուելու (§ 746), որով յանկարծ Հայաստան հասան բազմութիւնք կրօնաւորաց հալածեալք ի Հոռոմոց աշխարհէն սակս ուղղափառութեան (ՎԱՐ. 88), զի ոչ հաւանեցան դաւանութեան Քաղկեդոնի (ԿԻՐ. 47)։ Ասոնց գալուստը գրկաբաց ընդունուեցաւ Արարատի եւ Վասպուրականի եւ ուրիշ կողմերու Հայազգի թագաւորներէն եւ իշխաններէն, որոնք չափազանց եռանդեամբ փարած էին եկեղեցիներ ու վանքեր հիմնելու եւ պայծառացնելու գործին։ Որչափ իրենց մէջ կը պակսէր սիրոյ եւ խաղաղութեան առաքինութիւնը, այնչափ աւելի հոգեւորական բարեպաշտութիւններով իրենց խիղճերը հանդարտելու կը ջանային։ Անանիա մեծ ճիգ թափելու չէր պարտաւորուած՝ թագաւորներն ու իշխանները, եւ մանաւանդ թագուհիներն ու իշխանուհիները առատաձեռնութեան յորդորելու համար. բաւական էր որ գիտնար առիթները գործածել եւ անոնց գործադրութեան հսկել։ Հոռոմոց հալածանքները, վանականաց ուսումնասիրութիւնը, իշխանաց բարեպաշտութիւնը, եւ ժողովրդական եռանդը, իրարու միացած, վանաշինութիւնները ընդարձակելու զօրաւոր շարժառիթներ էին, այնպէս որ ամէն առանձնութիւններ լցեալ եւ խճողեալ էին կրօնաւորական դասուք, մինչ զի եւ զագարակս եւ զգեօղս առ բարի նախանձ քահեալ առնէին բնակութիւն կրօնաւորաց (ԼԱՍ. 49)։ Շարժումը սկսած էր Անանիայի նախորդներուն օրով, առանց իսկ այն կաթողիկոսներուն գործակցութեան (§ 746), եւ այս տեսութեամբ յետաձգած էինք նոր շինուած կամ շէնցած վանքերուն ցուցակը տալ՝ Անանիայի արդիւնքները լաւագոյն եւս լուսաբանելու համար։ Քանի որ իւրաքանչիւր վանքի համար որոշ թուականներ չունինք, առանց ժամանակագրութեան եւ տեղագրութեան մտադրութիւն դարձնելու, խառն կերպով յառաջ կը բերենք զանզան մատենագիրներուն յիշատակած անունները։

« 758. Քաղկեդոնիկ Զրոյց   |   760. Կամրջաձոր և Հոռոմոս »
© Gratun.org