Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

760. Կամրջաձոր և Հոռոմոս

Կամրջաձորի վանքին անունը նախ (ՎԱՐ. 88). եւ նախ առաջին (ԱՍՈ. 159) կը յիշատակուի մատենագիրներէն մենք ալ անկէ սկսինք։ Դիրքը Արշարունեաց գաւառին մէջն է, այժմ Չալտըրան, Կապոյտ գետակին ձորին մէջ. Կամուրջի մը մօտ. եթէ անունին նայինք։ Բայց ուրիշ աւանդութիւն մը կ՚ըսէ թէ Կամրջաձոր անունով վանք մը կար Փոքր Հայոց Լիկանտոն գաւառը, ուր էր Յովհաննէս վանահայրը, որ այնտեղ պահուած խաչափայտի մասունքը մէկտեղ առնելով Հայաստան փախաւ, եւ Աբաս թագաւորի պաշտպանութեամբ նոր վանքը շինեց հինին անունով 939 թիւին (ԱՐԱ. 548)։ Ուրիշներն ալ կը հաստատեն Հրազէն նշան կոչուած հրաշագործ խաչափայտին Յովհաննէս վանահօր ձեռքով Կամրջաձորի վանքը բերուիլը, սակայն յԵգերացւոց աշխարհէն եկած կ՚ըսեն (ԱՍՈ. 158). եւ առաջին Կամրջաձորի յիշատակը չունին։ Մեզի ալ հաւանագոյն կ՚երեւի հայանուն կոչման առաջին անգամ Հայաստանի մէջ սկսիլը։ Յովհաննէս վանահայր իր վանքը շէնցուց կանոն կարգի ունելով զսահմանադրութիւն սրբոյն Բարսղի, որուն գլխաւոր պայմանն էր ամենայն ինչ հասարակաց ըլլալ։ Քառասուն ընկերներով եկած էր, եւ մինչեւ երեք հարիւր շատցուց Կամրջաձորի վանականները։ Իրեն յաջորդեց Պօղիկարպոս հաւաստի կրօնիցն պահապան, անոր ալ Սամուէլ Կամրջաձորեցի, բազմաշնորհ ի գիտութւինս գրոց սրբոց եւ յերգս երաժշտութեանց (ԱՍՈ. 160)։ Միւս վանքը որ իբր առաջնակարգ յիշուած է, Հոռոմոսի վանքն է, որ է Հոռոմոց կամ Հոռոմի կամ Հոռոմցի վանք, այսպէս կոչուած, որովհետեւ շինողները որպէս թէ ի Հոռոմոց կողմանց եկին (ՎԱՐ. 88)։ Խօշավանք անուն ալ ունի, երկու քառակուսի աշտարակներուն պատճառով, որ խօշուն կը կոչուին (ՏԵՂ. 32)։ Տեղը Շիրակ գաւառին մէջն է, եւ շինողն է ուրիշ Յովհաննէս վանահայր մը, զարդարեալ յամենայն առաքինութիւնս, եւս առաւել յողորմածութեան զարդս։ Պանդուխտներու ու ճամբաներու եւ առհասարակ կարօտներու օգնութիւնը, այդ վանքին աւանդութիւն եղած է, որ մինչ ցայսօր երեւի՝ կը վկայէ Ասողիկ (ԱՍՈ. 160)։ Աբասի օրը եղաւ առաջին շինութիւնը. քիչ ետքը կործանեցաւ նոյն Աբասի որդւոյն Մուշեղի գրգռութեամբ, Ապլհաճ Դելմաստիկ պարսիկ ամիրային ձեռքով (ԱՍՈ. 175), այլ վերստին շինուեցաւ Յովհաննէս Սմբատ թագաւորէն, եւ կ՚երեւի թէ այս ատեն առաւ Ս. Յովհաննէս անունն ալ (ՇԱԿ. 20). մինչ առաջին անունը Ս. Շողակաթ եղած կ՚երեւի (ԱՍՈ. 175)։ Տակաւին շէն մնացածներէն մէկն է Հոռոմոց Խօշավանքը։

« 759. Նորաշէն Վանքեր   |   761. Ուրիշ Վանքեր »
© Gratun.org