Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

761. Ուրիշ Վանքեր

Նորաշէն վանքերուն մէջ կը յիշուի նաեւ Դպրավանքն (ՎԱՐ. 88), կամ Դպրեվանքն ի Շիրակ գաւառի (ԱՍՈ. 62), այլ լոկ վերաշինութիւն եւ պայծառացում պէտք է իմանալ, որովհետեւ Դպրեվանքի գոյութիւնը յայտնի է Բարսեղ Ճոն վարդապետին օրէն, եօթներորդ դարու մէջ (§ 482)։ Յիշուած է եւս Կապուտքարի վանքը վայելչազարդ տեղի ունեցող դիրքով (ԱՍՈ. 162), եւ հռչականուն կոչմամբ (ԿԻՐ. 48), բայց չենք կրնար ճշդել, թէ նոյնիկս վանքին կը պատկանի այդ հռչակը, թէ ոչ տեղւոյն, որ է Կապոյտ գետին ձորը, որուն վրայ էր Կապոյտ բերդը, ուր ապաւինած էր եւ ուր անձնատուր եղաւ Սմբատ թագաւոր (§ 711), եւ որ նոյնիկս կանուխ ժամանակներու մէջ հռչակուած Արտագերից բերդին հետ կը նոյնացուի (ԱՐԱ. 58)։ Դերջան գաւառին մէջ ալ հիմնուեցաւ Խլաձորոյ Ս. Գրիգոր վանքը, Սիմոն անուն ժիր եւ ճգնողական վարդապետի մը ձեռքով, որուն յաջորդած է Պետրոս, եւ ասոր ալ Բարսեղ, զոր անձամբ տեսած է Ասողիկ, եւ վանականներուն ճգնողական կեանքին վրայ հիանալով, կ՚ըսէ, գրեցի զբանս յիշատակիս այսորիկ սակաւուք (ԱՍՈ. 161)։ Յիշուած է Վանգոյ վանք մըն ալ, որուն հիմնադիրն է Վարդիկ հայր, եւ իրեն ընկերակից Կարմիր հայրը, երկուքն ալ անպատասուն ճգնաւորներ, որոնց գազաններու վրայ ալ իշխանութիւն կը վերագրուի, իսկ իբրեւ տեղ կը ցուցուի Ծոփաց նահանգին Պաղնատուն գաւառը (ԱՍՈ. 163), այսինքն այժմեան Արզնիի կողմերը։ Դժուարին է ճշդել Լիկանտիոն աշխարհի Կարբերդ գաւառին մէջ Նահրնեար կոչուած տեղը, Մովսէս Տարոնեցիին իր անունով հիմնած Մովսիսավանքին դիրքը (ԱՍՈ. 161), թէպէտեւ շատեր Կարբերդը Խարբերդի հետ կը նոյնացնեն (ՉԱՄ. Բ. 824)։ Կարնոյ գաւառին մէջ գտնուող Հնձուց վանքին հիմնարկութիւնն ալ այդ միջոցին կը նշանակուի, եւ Սարգիս վարդապետի մը կը վերագրուի (ԱՍՈ. 162)։ Այս է Հինձք գիւղին մօտ եղող Ս. Աստուածածնայ Կարմիր վանքը, որուն սկզբնաւորութւինը մինչեւ Ս. Ներսէս Մեծ կը տանի տեղական աւանդութիւնը։ Սակայն մենք կը կարծենք, թէ բոլոր այդ միջոցին պատմուած հիմնարկութիւններ՝ վերաշինութիւններ եւ պայծառացումներ եղած են։ Վասպուրականի կողմերէն յիշուած կը գտնենք միայն Նարեկայ վանքը, Ռշտունեաց գաւառին մէջ, բազմազարդ պաշտօնապայծառ երգեցողովք եւ գրական դիտողօք (ԱՍՈ. 160)։ Այդ գովեստը կը պատկանի Անանիա Նարեկացու վարդապետին, որ եղաւ փիլիսոփայ մեծ (ԱՍՈ. 164), եւ իր անձնական հմտութեամբ եւ Նարեկայ վանքին տուած զարգացմամբ ալ հռչակաւոր հանդիսացաւ։ Սա ինքն է Խոսրով Անձեւացիի խնամին, որ անոր զաւակներէն Յովհաննէս ու Գրիգոր Նարեկացիներուն ուսուցիչն ալ եղաւ, եւ որուն աշակերտած է Ուխտանէս պատմիչն ալ (ՈՒԽ. 10)։ Այդ ամէն վանականներուն առաւելութիւններն էին, մէկ կողմէն ճգնաւորական խստակրօնութիւն եւ միւս կողմէն ուսումնական արդիւնաւորութիւն, եւ անոնց մեծ հովանաւորն ու քաջալերողն էր նոյն ինքն Անանիա կաթողիկոսը։

« 760. Կամրջաձոր և Հոռոմոս   |   762. Սանահին և Հաղբատ »
© Gratun.org