Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

762. Սանահին և Հաղբատ

Նորաշէն կամ նորոգեալ վանքերու շրջանակ մըն ալ ունինք հիւսիսային Հայաստանի մէջ, որոնցմէ Ասողիկ կը յիշէ նախ Վայոցձոր գաւառի մէջ շինուած Ցախացքար վանքը, որուն հիմնադիրն եղած է Ստեփանոս վարդապետ մը (ԱՍՈ. 162)։ Բայց աւելի նշանաւոր են Ձորոյգետ գաւառին մէջ շինուած զոյգ վանքերը, Սանահնի Ս. Ամենափրկիչը եւ Հաղբատու Ս. Նշանը, որոնք շատ խօսուած են հետագայ դարերու մէջ ալ, իբրեւ Արեւելեան վարդապետներու խումբին կեդրոն։ Սանահին շինուած է 957ին, եւ տասը տարի ետքը Հաղբատ 967ին (ԱՍՈ. 100), եւ հիմնադիրն եղած է Աբասի որդի եւ յաջորդ Աշոտ Ողորմածի կողակիցը Խոսրովանոյշ թագուհին (ՎԱՐ. 90)։ Իսկ առաջին առաջնորդներն եղած են, Սանահինի Յովհաննէս վարդապետ, գիտնական այրն Աստուծոյ, եւ Հաղբատի Սիմէոն վարդապետ, ճգնազգեաց ծառայն Աստուծոյ (ԱՍՈ. 168)։ Իսկ երկու վանքերու միաբանները եղած են թիւով հինգ հարիւր, ամէնքն ալ հաւասարակեացք, միաբանականք եւ միակրօնք, այսինքն է անձնական ստացութենէն հրաժարեալներ՝ կամաւոր աղքատութեան սկզբունքով, ըստ կանոնին սահմանադրութեան սրբոյն Բարսղի, (ԱՍՈ. 167)։ Այս կարգին հնար էր յիշել նաեւ Տաթեւի պայծառութեան համար Սիւնեաց իշխաններուն նուիրուած գիւղերն ու ագարակները, զորս կը յիշէ Օրբելեան պաշտօնագիրներուն պատճէններն ալ յառաջ բերելով, որոնց մէջ նշանաւոր է Վասակի որդի Փիլիպէ Սիւնեաց իշխանին խոստովանութիւնը։ Իմացայ եւ ծանեցայ զի վաղ թառամելոց է ամենայն մարդ իբրեւ զխոտ, եւ թօթափելոց է ամենայն փառք մարդոյ իբրեւ զծաղիկ խոտոյ, եւ սարսափմամբ սասաեալ դողաց անձն իմ, եթէ ի՞բր փրկեցայց (ՕՐԲ. Բ. 12)։ Այս կը բացատրէ թէ ինչ զգացումն էր որ ժամանակին մեծամեծները եկեղեցիներ եւ վանքեր շինելու եւ օժտելու կը մղէր։ Նուիրատուութեանց պայմաններուն մէջ կը յիշուին, ամ յամէ մին քառասունս առնել (ՕՐԲ. Բ. 11), ի Վարդավառի աւուրսն մին քառասունք առնեն անխափան (ԸՐԲ. Բ. 13), յամէն տարի քսան օր պատարագ անխափան (ՕՐԲ. Բ. 15), որոնք օրական պատարագներու թիւը կ՚աճեցնեն, եւ այդ պատճառով ալ բազմախորան եկեղեցիերու կամ աւելի ճիշդ՝ համախմբեալ եկեղեցիներու դրութիւնը սկսած է դարուս շինութեանց մէջ։ Այլ թէ ինչպէս եւ ուստի մտած է պատարագներ բազմացնելու սովորութիւնը, հնագոյններէն նշան չունինք, եւ ժամանակակիցներու մօտ բացատրութիւն չենք գտներ։

« 761. Ուրիշ Վանքեր   |   763. Կրկին Մկրտութիւն »
© Gratun.org