Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Անանիա Ա. Մոկացի

764. Աշոտ Ողորմած

Աբասի թագաւորութեան տեւողութիւնը, 24 տարի եղած է (ԱՍՈ. 157, ՍԱՄ. 99), որ 930 տարիէ հաշուուելով (§ 738) կը յանգի 954ին, թէպէտ կան 951ին գնողներ ալ (ՎԱՐ. 89), բայց առաւել հեղինակութիւն ունեցողներ չեն։ Ըստ այսմ Անանիա 8 տարի միայն Աբասի հետ գործակցած կ՚ըլլայ, իսկ իր մնացած 14 տարիերը անցուցած է անոր որդւոյն Աշոտի հետ, որ է Աշոտ Գ. Ողորմած մականուանեալ իր չափազանց գթասիրտ եւ առատաձեռն վարմունքին համար կարօտեալներու եւ հիւանդներու հանդէպ (ՎԱՐ. 89)։ Աշոտ Շահանշահ ալ կոչուած է (ԱՍՈ. 166), որովհետեւ Արարատի Բագրատունի թագաւորները նախաթոռութիւն եւ գլխաւորութիւն կը վայելէին, բոլոր Հայազգի թագաւորներու եւ ազատ իշխաններու վրայ, եւ այդ պատուանունը կը գործածէին Արքայից-արքայ իմաստով։ Աշոտ վերադիր անունով Աշոտ Գագիկ ալ կոչուած է (ՈՒՌ. 3), եւ մենք առիթ ունեցած ենք ուրիշ կրկնակ անուն ունեցողներ ալ տեսնել (ԱՐԾ. 245), որ կ՚երեւի թէ անսովոր բան մը չէր այն ատեն ալ։ Աշոտ իր բարեպաշտական զգացումներով մեծապէս օգնած է Անանիայի եկեղեցաշէն ձեռնարկներուն, իրեն համամիտ եւ գործակից ունենալով իր արժանաւոր կողակիցը, Խոսրովանոյշ թագուհին, որուն ծագումն ու հայրանունը չենք գտներ պատմութեանց մէջ։ Աշոտի բարեպաշտօն եւ գթասիրտ գործերուն գովեստը առատ է ամէն պատմիչներու մօտ, մինչեւ ըսել թէ խոնարհութեամբ եւ ողորմածութեամբ անցոյց զամենաքումբք (ԱՍՈ. 167)։ Աշոտ իր կողմէն բազում ուրկանոցս շինեաց, որք են վարակիչ ախտերու հիւանդանոցներ, զորս կը խնամէր յոլով անգամ անձամբ սպասաւորելով նոցա (ՎԱՐ. 89), եւ իր պալատին մէջ ալ զգոնջացեալսն եւ զկաղսն եւ զկոյրսն հաւաքէր առ ինքն, բարձակից ինքեան առնելով ի խրախճանութիւնսն, եւ անոնց հետ սեղանակից ըլլալով զբաժակն իւր թագաւորական ըմպելօք մատուցանէր նոցա, եւ զմնացորդս նոցա առեալ ինքն ճաշակէր, թէպէտեւ թարախ վիրաց նոցա խառնէր ընդ գինւոյն։ Իսկ իր առատաձեռնութեան մէջ չափ չունէր, այնպէս որ ի մահուան իւր ոչ լինէր դրամ մի ի գանձատան նորա, եւ ոչ թէ միայն ունեցած դրամը, այլ եւ զկապուտ զարդուցն եւ բազմականացն եւ որմոց հանելով կամ վաճառելով՝ տայր կարօտելոց (ԱՍՈ. 167)։ Բայց այդ տեղեկութիւնները պէտք չէ երբեք կարծել տան, թէ Աշոտ արքունական մեծութեան եւ մեծագործութեան զգացումէ զուրկ՝ խղճահար բարեպաշտի նկարագիր մը եղած ըլլայ. որովհետեւ Բագրատունեաց ժամանակէն մնացած նշանաւոր շինութեանց մեծագոյն մասը իրեն ժամանակին գործերն են։ Զանց ընելով կրկնել ինչ որ նորաշէն եւ նորոգեալ վանքերու վրայ գրեցինք, եւ որոնց մէջ ինքն ու Խոսրովանոյշ գլխաւոր մաս մը ունին (§ 762), սա ինքն է որ զփոքր պարիսպ քաղաքին Անւոյ շինեաց։ Փոքր ըսուած պարիսպը ներքինն է՝ նուազ ընդարձակ ըլլալուն համար, ապա թէ ոչ բարձրագոյն եւ գլխաւոր պարիսպն է, աշտարակներով զօրացած իբրեւ զատ զատ մարտկոցներ, զորս բրգունս կը կոչէ պատմիչը, եւ կը յարէ թէ իւրաքանչիւրին մէջ եկեղեցիս յօրինեաց, եւ թուական կը ցուցնէ 964տարին (ՎԱՐ. 89)։ Աշոտ ոչ նուազ աջալուրջ գտնուած է ազգին պաշտպանութեան համար, ինչպէս գործերը կը ցուցնեն, եւ ոչ նուազ ախանձայոյզ եկեղեցւոյ համար, ինչպէս պիտի պատմենք Վահան կաթողիկոսի միջադէպին ատեն։

« 763. Կրկին Մկրտութիւն   |   765. Հրոսակ և Կարս »
© Gratun.org