Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Բ. Կատուկեցի

1168. Ընտրութեան Պարագաները

Յակոբի յաջողութեան խնդիրը, անհամաձայնութեանց առիթ տուած պէտք է ըսենք, նկատելով որ նոր կաթողիկոսը աշխարհագումար ժողովով ընտրեցին յաւուրս քառասուն (ՕՐԲ. Բ. 228)։ Այլեւս դադրած էին տոհմային յաջողութեան գրութիւնը, եւ արժանաւորագոյնին ու յարմարագոյնին ետեւէ ատեննին, հակառակ կարծիքներու բաղխումը անհրաժեշտ էր, ինչպէս որ այս անգամ ալ հանդիպած է։ Եթէ ընտրելիներուն առաջինը, նոյն ինքն ընտրուած Կոստանդինն էր, ուրիշ նշանաւոր ընտրելի մըն էր Գրիգոր Անաւարզայ եպիսկոպոսը, այն որ վերջէն կաթողիկոս եղաւ, եւ հռչակաւոր հանդիսացաւ իր լատինամոլութեամբ։ Այդ պարագայն բաւական է մեզի ցուցնելու, թէ ընտրողական պայքարին հիմը կը կազմէր լատինական յարաբերութեանց կէտը, մաս մը համակիրներ եւ մաս մըն ալ հակակիրներ գտնուելով ընտրողական ժողովին մէջ։ Եւ որովհետեւ շատ յայտնի է Անաւարզեցիին ուղղութիւնը իբր կատարեալ լատինամոլ դիւրին կըլլայ հետեւցնել թէ Կոստանդին հակառակ ուղղութեան ընտրելին էր։ Լեւոն թագաւոր հաշտաբար ընթացք մը կը բռնէր միշտ, լատինամոլ չէր, բայց հակառակիլ ալ չէր ուզեր, ուստի պատշաճ կերպով կը ջանար Լատինաց հանդէպ զիջողական պարագաներ հեռացնել։ Ըստ այսմ բոլորովին անհիմն է ոմանց կարծիքը իբր թէ Լեւոն Անաւարզեցիին պաշտպան եղած ըլլայ (ՉԱՄ. Գ. 283)։ Օրբելեան կը գրէ, թէ այն միջոցին որ ինքն Կիլիկիա կը գտնուէր եւ ընտրողական վէճը կը յուզուէր, վանականք կողման Կարմիր-Լերին զականջս խիտ առ խիտ տաղտկացուցին Անուարզեցիին լատինամոլութիւնը մէջտեղ դնելով, եւ թէ այսպիսի բաղբաղանաց փաստ առեալ աստուածապսակ թագաւորին եւ բնաւին ժողովոյն, ոչ օգին Անաւարզեցին (ՕՐԲ. Բ. 199)։ Այդ խօսքերը յայտնապէս կը վկայեն թէ Լեւոն երբեք պաշտպանած չէ Անաւարզեցիին ընտրելիութիւնը, այլ մանաւանդ անոր դէմ եղած է։ Լեւոնի հնարագիտութեան արդիւնքը եղած պիտի սեպենք, երկու ընդդիմամարտ ընտրելիներն ալ մէկ կողմ դնելով՝ երրորդ մը առաջ անցընել, իսկ այս նպատակին յարմար տեսած էր առաջարկել բոլորովին օտար մը, հեռուէ եկած եւ Կիլիկիոյ խնդիրներուն մէջ մաս չունեցող, Սիւնեաց ընտրեալ մետրոպոլիտը, եւ այդ միտքով յոլով թախանձանս առնէր նմա մնալ անդէն, եւ նստիլ յաթոռ կաթողիկոսութեան Հայոց։ Բայց Օրբելեան Ստեփանոս ոչ առնայր յանձն (ՕՐԲ. Բ. 174). գուցէ եւ լատինասէրներն ալ աւելի կը զգուշանային Արեւելեաններէն կաթողիկոս մը ունենալ, եւ այսպէս արարեալ մեծ աշխարհաժողով, եւ բազում ընտրութեամբ, որ քուէից մեծամասնութեան իմաստն ունի, կացուցանեն կաթողիկոս Հայոց զտէր Կոստանդին (ՕՐԲ. Բ. 174)։ Բոլոր մեծապահքը վէճերու մէջ անցուցած ըլլալով, վերջապէս Կոստանդինը օծեցին Սիսի մէջ, յաւագ եկեղեցին Սուրբ Սոփի (ՕՐԲ. Բ. 184), ի մեծի ճրագալուցի զատկին, որ կը հանդիպէր 1286 ապրիլ 13-ին, եւ ի վաղուեան աւուրն, զատկի օրը՝ ապրիլ 14-ին, Ստեփանոս Օրբելեանը ձեռնադրեցին եւ պսակեցին ընդ սուրբ առաքելական եկեղեցւոյն Սիւնեաց (ՕՐԲ. Բ. 228), եւ երկու նշանաւոր հանդէսներ միացուցին զատկական հրաշափառ տօնախմբութեանց։

« 1167. Ուրիշ Մատենագիրներ   |   1169. Կեսարացիէն Տարբեր Է »
© Gratun.org