Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Վահան Ա . Սիւնի

769. Վահան Ամբաստանուած

Որչափ փառօք եւ վստահութեամբ աթոռ բարձրացաւ Վահան, այնչափ ալ անակնկալ եղաւ անոր անկումը, եւ կաթողիկոսական աթոռէն վար առնուիլը եպիսկոպոսական ժողովի վճռով։ Տարի մը իսկ չէր անցած Վահանին ընտրութենէն, որ զանազան կողմերէ լուրեր տարածուեցան անոր գաղտնի յարաբերութեանց վրայ Վրաց եւ Յունաց քաղկեդոնիկ եկեղեցիներու հետ, թէ անոնց կողմը միտած է, եւ Հայոց եկեղեցին ալ կ՚աշխատի անոնց համաձայնեցնել, եւ դաւանական խնդիրէն զատ ծիսական ձեւերու մէջ ալ համակերպութիւններ ընդունիլ, եւ գլխաւորապէս եկեղեցիներու ներքինը նկարէն պատկերներով լեցնել, յունածէս եկեղեցիներու նման։ Ասողիկ պարզապէս կը գրէ. Սա ընդ Քաղկեդոնականս սիրելութիւն եւ հաճութիւն կամեցաւ թղթովք առնել (ԱՍՈ. 168), իսկ Վարդան աւելի կարճ կերպով կ՚ըսէ. Կարծիս առեալ թէ դաշնադիր է Վրաց (ՎԱՐ. 89), որոնք քաղկեդոնականութեան յարած էին. եւ ճիշդ այդ կէտին վրայ կը մեկնէ Կիրակոս, թէ դաշնադիր եղեւ ընդ Վիրս միաբան դաւանութեամբ (ԿԻՐ. 49)։ Օրբելեան, որ իբր անձնական պատուոյ խնդիր կը նկատէ իր աթոռին նախորդներէն միոյն գործը, կ՚աշխատի որչափ հնար է պաշտպանել ու կը գրէ, թէ կարծիս իմն առեալ ամենեցունց՝ եթէ դաշնադիր է ընդ Յոյնս, եւ կամի սպրտել յեկեղեցի զաղանդ նոցին (ՕՐԲ. Բ. 32)։ Երբ Օրբելեան կ՚ուզէ կերպով մը թեթեւցնել, Անեցին ամէն կերպով կը ծանրանայ, թէ Վահանը ամբաստանեցին՝ ծանուցեալ հաւաստեաւ զհերձուած կորստեան մտաց նորա (ՍԱՄ. 101)։ Թէպէտ պատմագիրները համամիտ են Վահանը ամբաստանելու իբրեւ քաղկեդոնիկ, սակայն որոշակի գործի կամ փաստի մը յիշատակութիւն չեն ըներ, այլ ընդհանրապէս կասկածի ձեւը կու տան, թէ շատ մտերիմ յարաբերութիւններ հաստատած էր Քաղկեդոնականներու, եւ գլխաւորապէս Վրացիներու հետ։ Իբրեւ կասկածի նշան յառաջ կը բերուին յունական պատկերներու կիրառութեան համար ըրած ջանքերը։ Օրբելեան իննք ալ ը հաստատէ, թէ սկսաւ պատկերս բերել ի Վրաց եւ դնէր ի վերայ սեղանոյն, եւ հրամայէր յամենան եկեղեցիս զնոյն առնել ըստ Հոռոմոց սահմանին, կօնիւք զարդարել եւ առանց կօնի ոչ առնել պատարագ (ՕՐԲ. Բ. 32)։ Կօները կամ իկոնները՝ որ է պատկերները, ուրիշներն ալ կը յիշեն, թէ ետ բերել պատկերս վասն նորոգման աղանդոյն Քաղկեդոնի (ՍԱՄ. 101)։ Ուզեցինք բառացի յառաջ բերել պատմագիրերուն ըսածները, որովհետեւ մեր տեսութեամբ ալ կարծես թէ բան մը կը պակսի Վահանի մտադրութիւնը բացորոշ կերպով հաստատելու համար։ Պատկերներու ներածումը, եթէ միայն սեղանին վրայի համար էր, չենք կարծեր թէ մինչեւ այն ատեն Հայ եկեղեցւոյ մէջ պատարագի սեղանին վրայ պատկեր գտնուած չըլլայ, կամ թէ այդչափը դատապարտելի արաք մը ըլլայ եւ Հայ եկեղեցւոյ ուղղութեան դէմ, ուստի մեզի ալ տարադէպ չ՚երեւիր յունական իկոնոստասի վրայ իմանալ (ՕՐԲ. Բ. 296), որ է պատկերներով զարդարուած միջնորմը՝ մեր վարագոյրին տեղը։ Սակայն այդչափն ալ ուղղակի իբր քաղկեդոնական աղանդի նշան չի կրնար նկատւոիլ, քանի որ պարզապէս ծիսական կէտ մըն էր։ Ուստի պիտի ըսենք թէ իկոնները կամ իկոնաստասը միտք բանալու առիթ եղաւ, եւ այս կերպով մէջտեղ ելաւ քաղկեդոնիկ Վրացիներու հետ զիջողական յարաբերութիւնները՝ կամ դաշնադրութիւնները դաւանական կէտերու մասին։ Բայց այդ մերձաւորութիւնը ընդունելով ալ տակաւին շատ հեռու ենք հնազանդ եղեւ եկեղեցւոյն Հռոմայ մեկնութենէն, ինչպէս Կալանոս կ՚ուզէ իմանալ (ԿԱԼ. 211) վասնզի Հոռոմոց եւ Հռոմայ եկեղեցիներ իրարմէ բաժնուած էին արդէն (§ 667), եւ Հոռոմոց հետեւողութիւնը Հռոմի հնազանդութիւն եղած չէր ըլլար։

« 768. Ընտրութիւն և Օծում   |   770. Ժողովն ու Փախուստը »
© Gratun.org