Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Վահան Ա . Սիւնի

770. Ժողովն ու Փախուստը

Այլ թէ ինչպէս եւ ինչու կրցաւ Վահան այդ միտքին հետեւիլ, այն ալ մութ կը մնայ։ Նա Անանիա Մոկացիի նման խստապահանջ անձէ մը ընդունուած եւ ձեռնադրուած էր Սիւնեաց արքեպիսկոպոսութեան, վեց տարի առանց կասկած տալու պաշտօնը վարած էր, եւ կաթողիկոսական ընտրութեան ատեն եպիսկոպոսներու ժողովական որոշմամբ ըստ ամենայնի վստահելի նկատուած էր։ Բայց հազիւ թէ կաթողիկոսութեան կը բարձրանայ՝ իրաց կերպարանը կը փոխուի եւ կասկածաւոր կը դառնայ։ Սիւնեաց երկրին մէջ գայթիգայթի ընթացքը նոր չէր, եւ դէպի Վրացիներն ու Աղուանները համակիր վերաբերումն ալ նախընթացներ ունէր, Արարատի եւ Սիւնեաց թագաւորութեանց մէջ ալ համերաշխութիւնը շատ հաստատուն չէր։ Մի գուցէ նորէն քաղաքական անհամաձայնութիւն մը ըլլայ բուն պատճառը. իբր զի Վահան՝ Արարատի մէջ ստացած իր նոր դիրքը անտեսելով՝ եւ Սիւնիներուն կողմը հակելով, առիթ տուած ըլլայ իրեն վրայ կասկածներ արթնցնելու, եւ իկոններու խնդիրը եւ Վրաց հետ համակրութիւնը, պատճառ դարձած ըլլան քաղկեդոնականութեան կասկածը բորբոքելու, եւ զայն իբր գահընկեցութեան փաստ գործածելու։ Միւս կողմէն ալ կը տեսնենք, որ Վահան չ՚ուզեր վրան առնել այդ նպատակը, զոր պիտի չվարաներ յայտնել, եթէ իրօք քաղկեդոնականութեան համոզուած էր, այլ զպարտեալ ասէ զիննք ի նախանձաւոր արանց (ՕՐԲ. Բ. 33), եւ ամէնքը կը հաւանեցնէ սուտ զնմանէ կարծել զհամբաւ հերձուածոյ (ԿԻՐ. 49), եւ այս կերպով բացէ ի բաց հեռացնել կ՚ուզէ քաղկեդոնականութեան կասկածը։ Երբոր Վահանի դէմ բողոքները կը շատնան, Աշոտ Ողորմածը հրաման տայր ժողովայ յԱնի քաղաքի, զի քննեսցեն զարժանն (ՕՐԲ. Բ. 32)։ Իսկ Վահան չի վստահիր քննութեան ելքին, մինչ իր նախորդներէն Յովհաննէս Ովայեցին (§ 641) եւ Գէորգ Գառնեցին (§ 688), նմանօրինակ պարագաներու մէջ չէին խուսափած քննութենէ, եւ արդարացած էին ժողովով։ Վահան ընդ հակառակն ոչ եկաց ի ժողովն (ՕՐԲ. Բ. 33), այլ փախստեայ անկանի ի Վասպուրական առ Աբուսահլ թագաւոր (ԱՍՈ. 168)։ Ինչ ալ ըլլար Վահանի ներքինը, շատ դիւրին էր յայտարարութեամբ մը կասկածը փարատել եւ իր դիրքը ամրացնել, եթէ միայն քաղկեդոնականութեան խնդիր էր եղածը։ Անիի ժողովին ներկաներէն կը յիշուին. Խաչիկ Արշարունեաց եպիսկոպոս, Պօղիկարպոս Կամրջաձորոյ վանահայր, Սարգիս Հոռոմոսի վանահայր, Ստեփանոս Սեւանի վանահայր, եւ այլ եպիսկոպոսունք եւ հարք բազումք (ԱՍՈ. 168)։ Ժողովականք ամբաստանելոյն բացակայութեան, ծանուցեալ հաւաստեաւ զհերձուած կորստական մտաց նորա, որոշեալ զնա հալածական արարին (ՍԱՄ. 101), այսինքն՝ պաշտօնէ մերժեցին եւ գահընկէց հրատարակեցին։ Նոյնիսկ Վասպուրականի կողմը փախչիլը, եւ ոչ իր բնակարանը եղող Սիւնիք ապաւինիլը, մեր տեսութեամբ կը տկարացնէ քաղկեդոնականութեան կասկածը, վասնզի պատմութեան ընթացքն ալ կը ցուցնէ, թէ քաղկեդոնականութեան միտումը զօրաւոր էր Վրաց եւ Աղուանի սահմանակցութեան մէջ, այլ բնաւ չէր թափանցած հարաւային Հայաստանը, ուր նուազ էր Քաղկեդոնականներու ազդեցութիւնը։ Արծրունի թագաւորներն ալ երբեք այդ կողմէն կասկածելի չեղան, մանաւանդ թէ ուղղակի դէմ գրող եւ մաքառողներ ալ եղան (§ 743)։ Մենք աւելի պիտի միտինք կրօնական երեւոյթին ներքեւ քաղաքական խնդիր մը քօղարկուած տեսնել, եւ Աշոտ թագաւորի ու Վահան կաթողիկոսի մէջ հակառակութիւն մը տեղի ւոնեցած ըսել, որուն երեսէն Վահան ինքզինքը ապահով չի զգար, եւ փախուստով վտանգէն ազատելու միջոցին կը դիմէ։

« 769. Վահան Ամբաստանուած   |   771. Պաշտօնի Տեւողութիւն »
© Gratun.org