Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Վահան Ա . Սիւնի

771. Պաշտօնի Տեւողութիւն

Վահանի կաթողիկոսութեան տեւողութւինը, ամ մի ըսուած է յայտնապէս հնագոյն պատմիչներէն (ՕՐԲ. Բ. 32, ՍԱՄ. 100, ՎԱՐ. 89, ԿԻՐ. 49), եւ ժամանակագրական պահանջն ալ աւելի երկարել չի ներեր։ Ասոնց հակառակ է Ուռհայեցիին զամս հինգ ըսելը (ՈՒՌ. 41), որուն մենք չենք կրնար կարեւորութիւն տալ, թէպէտեւ ւորիշ մը կը սիրէ այդ մէկը նախադասել պատմիչներու հանրութեան դէմ (ՉԱՄ. Բ. 841), փափաքելով քաղկեդոնիկ կարծուած անձի մը պաշտօնավարութիւնը երկարել։ Սակայն Ուռհայեցին արդէն վկայուած է իբր ժամանակագրութեան եւ ճշդութեան անտեղեակ գրող մը (ՀԻՆ. 665)։ Եթէ ոք Ուռհայեցիին պիտի հետեւի, պէտք է բոլոր ամբաստանութեան եւ գահընկէցութեան պարագաներն ալ ընդունի, վասնզի Ուռհայեցիին գրելովը, Վահանը խաղաղութեամբ վախճանած է իր աթոռին վրայ, եւ յաջորդը Ստեփաննոս նստած է հրամանաւ եւ օրհնութեամբ տեառն Վահանայ։ Նա Վահանի ժամանակակից կը դնէ Յունաց կայսրութեան մէջ Վասիլ Բ. , Բագրատունեաց թագաւորութեան մէջ Յովհաննէս եւ Աշոտ, եւ Արծրունեաց թագաւորութեան մէջ Սենեքերիմ (ՈՒՌ. 42), որով պէտք կ՚ըլլար բաւական ետքը ապրող եւ բուն Վահանէն տարբեր ուրիշ Վահան մը փնտռել, եթէ Ուռհայեցիին հետեւիլ ուզէինք։ Այդ մասին անբաւական կը դատենք Ասողիկէ քաղած փաստն ալ, որ Անանիայի մահը Հայոց 414 թուին դնելով (ԱՍՈ. 168), եւ Ստեփանոսի երկու տարի տալով, հինգ տարի կը մնայ Վահանի։ Սակայն Ասողիկ ոչ մէկուն տեւողութիւնը չի նշանակեր. իսկ տարեթիւերը թուատառերով նշանակուած ատեն շատ սխալներու եւ տարբերութեանց կ՚ենթարկուին, ինչպէս նոյնիսկ մէկուն ՆԽԷ կարդացածը (ՉԱՄ. Բ. 1017), ուրիշ տեղ ՆԻԵ կը գտնենք (ՈՌ. 40)։ Ուստի պատմագիրներուն համաձայնութեամբ ամ մի նշանակուած տեւողութիւնը փոփոխելու բնաւ պատճառ մը չենք գտներ, եւ Վահան 968ին աթոռ բարձրացած, 969ին աթոռէ զրկուած կ՚ըլլայ Անւոյ ժողովին վճռով, եւ Աշոտ թագաւորի հրամանով կամ հաստատութեամբ։ Շատ կարճառօտ տեւողութիւնը, եւ այդ միջոցին ալ հակառակութիւններով անցած ըլլալը, չներեցին Վահանի որեւէ հայրապետական գործունէութիւն ցոյց տալ, եւ պատմութիւնն ալ բնաւ պարագայ մը չի յիշեր։ Օրբելեան միայն կը յիշատակէ թէ իր տեղ Սիւնեաց աթոռին արքեպիսկոպոս ձեռնադրած է զայրի երէց մի Աշոտ անուն՝ վասն առաւել ճգնութեանն եւ խոհեմութեանն, որ 17 տարի պաշտօն վարելէ ետքը հրաժարած է, եւ իր տեղը անցուցած իր իսկ որդին Յովհաննէսը, որ սակայն 6 ու կէս տարիէ կը վախճանի, եւ Աշոտ նորէն աթոռ կը դառնայ, եւ հինգ ու կէս տարի ետքը կը վախճանի ծերութեամբ եւ խաղաղութեամբ (ԸՐԲ. Բ. 94), որ տեղի ունեցած կ՚ըլլայ 997ին, Սարգիս Սեւանցիի օրով։

« 770. Ժողովն ու Փախուստը   |   772. Ստեփանոս ու Վահան »
© Gratun.org