Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Ստեփանոս Գ. Սեւանցի

772. Ստեփանոս ու Վահան

Վահանի գործը քննելու համար գումարուած Անիի ժողովը, բաւական չսեպեց անոր գահընկէցութիւնը հռչակել, այլ գործը լրացեալ վիճակի վերածած ըլլալու համար, փութաց յաջորդ մը նշանակել, հրամանաւ Աշոտայ թագաւորի եւ Վահանի ամէն յոյսերը կտրել։ Այդ շուտափոյթ ընտրութեան գրգիռ տուած է Վահանի փախուստը, վասնզի յայտնապէս գրուած է, թէ իբրեւ գիտացին զերթն նորա, լուծին զՎահան, եւ կարգեցին ի տեղի նորա զայլ ոմն կաթողիկոս (ՕՐԲ. Բ. 33)։ Նորընտիր եղաւ Ստեփանոս Սեւանի վանահայրը, ժողովին ներկայ եղողներէն մէկը (§ 770), որ նախադասուած է հարկաւ աւեիլ անկողմնակալ մէկ մը եղած ըլլալուն համար։ Իսկ Խաչիկ Արշարունեաց եպիսկոպոսը, որ ներկաներուն մէջ առաջին նշանակուած է (ԱՍՈ. 168), որ եւ յետոյ կաթողիկոսութեան բարձրացաւ, եւ Վահանի դէմ ելլողներուն գլխաւորը եղած պիտի ըլլայ, խոհեմութեամբ ետ կեցած կ՚երեւի անձնական շահու կասկած տուած չըլլալու համար։ Ստեփանոսի ընտրութեան մասին կը յիշատակուի, թէ էր հարազատ արեան սրբոյ առնն Աստուծոյ Մա(ՍԱՄ. 101), եւ մենք դիտել տուինք արդէն (§ 745), թէ վերջին յաջորդութեանց կամ ընտրութեանց մէջ նկատի կ՚առնուէր ազգակցութեան կապը, եւ Ստեփանոս երկու կաթողիկոսներու, Մաշտոցի եւ Յովհաննէսի ազգական եղած կ՚ըլլար միանգամայն։ Միւս կողմէն կը հաւաստուի թէ էր հետեւեալ վարուց նորա (ԿԻՐ. 49), այսինքն Մաշտոցի զոր արդէն նկարագրեցինք իբրեւ կատարելապէս սրբակրօն մէկ մը, մինչեւ անունը Յայսմաւուրքին մէջ յիշատակելաց կարգը անցնելու արժանացած (§ 697)։ Աշոտի եւ Անիի ժողովին դիտումը, որ էր նոր ընտրութեամբ խնդիրը վերջացնել, իր արդիւնքը չոնեցաւ։ Վասնզի Աբուսահլ Վասպուրականի թագաւորը, որուն մօտ ապաստանած էր Վահան Սիւնի գահընկէց կաթողիկոսը, ուղղակի անոր պաշտպանութիւնը ստանձնեց, օրինաւոր կաթողիկոս ճանչնալով զայն եւ չընդունելով Ստեփանոսի ընտրութիւնը, եւ քաջալերելով Վահանը իր հայրապետական իշխանութեան իրաւունքները գործածել։ Վահան իր բնակութիւնը հաստատեց Վանայ մօտ, ի վանսն որ կոչի Ձորոյվանք (ՕՐԲ. Բ. 33), այժմեան Սալնապատը, ուր իրմէ առաջ ապաստանած էին եւ թաղուած էին Գէորգ Գառնեցին (§ 695) եւ Յովհաննէս Դրասխանակերտացին (§ 733), եւ չենք իմանար թէ ինչո՞ւ չուզեց հաստատուիլ Աղթամարի մէջ, որ մինչեւ իսկ Անանիայի օրով բուն հայրապետանոցը եղած էր։ Վահան համարձակեցաւ մինչեւ իսկ Անիի ժողովին մասնակցողներուն դէմ նզովք արձակել, որ հարկաւ Ստեփանոսի եւ Աշոտի եւ բոլոր Արարատի ալ տարածուած էր, եւ Ստեփանոս իր կողմէն փոխադարձաբար նոյնը ըրաւ Վահանի եւ Աբուսահլի եւ բոլոր Վասպուրականի դէմ, եւ այսպէս նզովք աստի եւ նզովք անտի, յերկոցունց կողմանց նզովիւք լցին զաշխարհս Հայոց (ԱՍՈ. 168)։ Մենք չենք իմանար թէ ինչ ըսել կ՚ուզէ Օրբելեան, երբ Վահանը Ստեփանոսի հետ բաղդատելով, քաւրէշ ի տեղի քաւրէշի կը գրէ (ՕՐԲ. Բ. 33), քանի որ նոյնիսկ բառը մեր բառագէտներուն ալ անծանօթ մնացած է։

« 771. Պաշտօնի Տեւողութիւն   |   773. Ստեփանոսի Ընթացքը »
© Gratun.org