Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Ստեփանոս Գ. Սեւանցի

773. Ստեփանոսի Ընթացքը

Այդ տեսակ շփոթ կացութեան մէջ հնար չէր օրինաւոր հայրապետական գործունէութիւն սպասել Ստեփանոսէ, եւ գրեթէ անգործ անցած է անոր կաթողիկոսութեան ժամանակը, որ զամս երկու ըսուած է ամենէն (ՕՐԲ. Բ. 33, ՎՐԴ. 89, ԿԻՐ. 49, ՍԱՄ. 101), եւ նոյնը կը քաղուի Ուռհայեցիէն ալ (ՈՒՌ. 41, 47), եւ զոր պէտք է զետեղել 969-971 տարիներու մէջ։ Իրեն համար ըսուած է, թէ հովուէր զարեւմտեայ կողմն Հայոց (ԱՍՈ. 168), ինչ որ կը ցուցնէ թէ Վահան կատարելապէս կաթողիկոսութիւն կը վարէր Վասպուրականի մէջ, եւ Ստեփանոսի իշխանութիւնը կը պարփակուէր Արարատի մէջ։ Սիւնիքի համար որոշ յիշատակութիւն մը չունի Օրբելեան, երբոր կը գոհանայ ըսել Ստեփանոս յԱնի եւ Վահան ի Վասպուրական (ԸՐԲ. Բ. 33), բայց այսչափով ալ յայտնի կ՚ընէ՝ թէ Սիւնիքի թագաւորն ու երկիրը՝ Սւինի Վահանի կողմնակից չէին։ Ստեփանոսի նախընթացը, Սեւանի առաջնորդութեան պարագան, եւ առաքինի ու խաղաղասէր նկարագիրը, բաւական են մեզ համոզելու, թէ ուղղամիտ նախանձայուզութեամբ գործին մէջը գտնուած, աւելի ուրիշներուն ազդեցութիւնը կը կրէր, երբոր խստութեանց եւ նզովից զէնքերով կը մաքառէր իր մրցակիցին դէմ, որ այլեւս հակառակաթոռ մը դարձած էր։ Անիի ժողովին վճիռէն ետքը, Ստեփանոս փութաց երկրորդ ժողով մը գումարել կնճռոտ խնդիրը լուծելու համար, որ անշուշտ Անիի մէջ հաւաքուցեաւ, եւ որուն մասնակցեցան Արարատի եւ Սիւնիքի կողմերուն եպիսկոպոսներէն եւ վարդապետներէն զատ, նաեւ բազմութիւն կրօնաւորաց ի Տարօնոյ, ի Հաշտենից ի Ծոփաց եւ ի Խորձենոյ (ԱՍՈ. 168), այսինքն է Տաճկաց եւ Յունաց ենթարկեալ գաւառներուն եպիսկոպոսները եւ վարդապետները, որոնք մրցակից Հայ թագաւորութիւններուն ենթարկեալ չըլլալով, իրաւախոհ հաշտարարի եւ գերագոյն իրաւարարի դերը պիտի վարէին։ Ժողովին որոշումը յայտնի բառերով յիշուած չէ, բայց իբր հետեւանք կը ցուցուի, բանակցութեան մը պէտքը, զայն անձամբ կատարել յանձն կ՚առնու նոյնիսկ Ստեփանոս կաթողիկոս, առաքինական խոնարհութենէ եւ զիջողութենէ չխորշող անձ մը, թերեւս նոյնիսկ Մովսիսավանքին հիմնադիրը (§ 761), եւ Բաբգէն Սիւնի վարդապետը, նպատակ ունենալով աշխատիլ ի յանդիմանութիւն Վահանայ եւ Աբուսահլի (ԱՍՈ. 169), եւ անոնք ուղիղ ճամբուն բերել։ Անիի երկրորդ ժողովին թուական կրնանք նշանակել 971 տարին, վասն զի Ստեփանոսի երկամեայ կաթողիկոսութիւնը պիտի մեկնուի անշուշտ Անիի մէջ եւ իշխանութեան գլուխը անցուցած միջոցին, եւ ոչ Վասպուրականի մէջ կրած արկածներու միջոցին վրայ։

« 772. Ստեփանոս ու Վահան   |   774. Բանտարկութիւն և Մահը »
© Gratun.org