Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Ստեփանոս Գ. Սեւանցի

775. Կրկին Մահերը

Անդստին հին ժամաակներէ կասկածի առիթ տուած է Ստեփանոսի մահը բանտարգելութեան միջոցին։ Անհնար չէր, որ իր լցեալ տարիքին մէջ այդ չափ հակառակութեանց եւ նեղութեանց եւ խոշտանգանաց մատնուած անձ մը, բնական կերպով ալ իր կեանքը կնքէր, սակայն շատ աւելի հնարաւոր էր որ Վահան եւ Աբուսահլ իրենց ապահովութեան եւ վրէժխնդրութեան համար ուզէին։ Ստեփանոսը մէջտեղէն վերցնել։ Այդ կասկածանաց արձագանք եղած է պատմիչն ալ, երբ կը գրէ թէ Ստեփանոս մեռաւ ի նմին բերդին Կոտորոց, եւ կը յաւելու, ոչ գիտեմ թէ նենգութեամբ ինքեանց, այսինքն Վահանի եւ Աբուսահլի, եւ թէ այլով պատճառաւ (ԱՍՈ. 169)։ Բայց նկատողութեան արժանի է պատմութեան որոշակի նշանակածը թէ ի միում աւուր երկոքինքն բարձան ի միասին (ՕՐԲ. Բ. 39, ԿԻՐ. 49), թէպէտ ի միում ամի գրողներ ալ կան (ԱՍՈ. 969, ՍԱՄ. 101)։ Եթէ նոյն օրն ալ եղած չըլլայ, իրարու շատ մօտ եղած պիտի ըլլան երկու մահերը, քանի որ այդ զուգադիպութիւնը ամենուն կողմէն նկատողութեան արժանի եղած է։ Երբոր Վահան իր մրցակիցին կորուստը կը դաւաճանէր, ասդին իրեն անակընկալ կերպով մեռնիլը, երկնային կարգադրութիւն մը կ՚ըմբռնուէր, եւ պատմիչներն ալ իբրվերին ակնարկմամբն (ՕՐԲ. Բ. 33), կամ ի հրամանէն Աստուծոյ (ԿԻՐ. 49) եղած գործ մը կ՚ընդունին եղելութիւնը։ Հարկաւ Աբուսահլ ալ զգածուեցաւ այդ անակնկալ զուգադիպութենէն, եւ թերեւս իր կեանքին վրայ ալ երկիւղ կրելով, ձեռնարկեալ հակառակութենէն կասեցաւ, քանի որ գրգռողն ալ այլեւս մէջտեղ չկար, եւ այս կերպով բարձաւ խռովութւին յաշխարհէս Հայոց (ԱՍՈ. 169), եւ դիւրին եղաւ խաղաղ եւ օրինաւոր կերպով նոր կաթողիկոսի ընտրութեան ձեռնարկել Անիի մէջ։ Վահան թաղուեցաւ Ձորովանքը, Գէորգի եւ Յովհաննէսի գերեզմաններուն քովը (ՕՐԲ. Բ. 33), եւ այսպէս օրինաւոր կաթողիկոսներու պատուոյն արժանացաւ Աբուսահլի պաշտպանութեամբ։ Իսկ Ստեփանոսի գերեզմանին մասին բան մը գրուած չէ, եւ հարկաւ պատուոյ ցոյց մը եղած չէ Կոտորոց բանտարկեալին, ետքէն ալ փոխադրութիւն մը կամ ուրիշ կարգադրութիւն մը յիշուած չկայ։ Առանց թերեւս մեծ գործունէութեան տէր եղած ըլլալու, մեծ առաքինութեան տէր եղած պէտք է ճանչնալ դժբախտ կաթողիկոսը, որ իր հաշտարար եւ խաղաղասէր ճիգերուն մարտիրոսն եղաւ։ Եւ իրաւ ալ առանց խորարմատ առաքինական զգացում ունենալու, հնար չէր Ստեփանոսի ըրածը ընել, եւ երկպառակութիւնը վերջացնելու փափաքով հակառակորդին քովը երթալ, երբ ինքը զօրաւոր վիճակ ունէր եւ աթոռին ստացութեան մէջ էր։

« 774. Բանտարկութիւն և Մահը   |   776. Ընտրութիւն և Գամանակ »
© Gratun.org