Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

777. Ազգակցութիւն և Աթոռ

Կաթողիկոսական յաջորդութեանց մէջ նկատի առնուիլ սկսած ազգակցական կապը՝ այս անգամ ալ ճշմարտուեցաւ, որովհետեւ Խաչիկ՝ Անանիա կաթողիկոսին ազգային (ՎԱՐ. 90), կամ հարազատ արեան (ՕՐԲ. Բ. 33), եւ աւելի ճիշդ քուերորդի կամ քեռորդի (ԱՍՈ. 171) է եղած։ Միայն թէ ազգակցական յարաբերութիւնները անարժանները առջեւ անցընելու չեն ծառայած, այլ կաթողիկոսներ իրենց մերձաւորներէն յուսատու երիտասարդները կրթելով եւ վարժեցնելով կարող անձեր հասցուցած են։ Խաչիկ ամենէն ալ գովութեամբ յիշուած է. իբր երանելի այր Աստուծոյ, որ բանիւ վարդապետութեան սանձեաց զբերանս հերձուածողաց, եւ իբր սրբասէր եւ քրիստոսասէր անձ (ԿԻՐ. 50), եւ նոյնինքն Օրբելեան կը խոստովանի, թէ եղաւ արժանաժառան գայր (ՕՐԲ. Բ. 33), չնայելով որ իր նախորդին Վահան Սիւնիի յայտնի հակառակորդն էր եղած (§ 770)։ Խաչիկի Արշարունեաց եպիսկոպոս ըլլալէն ալ հնար է հետեւցնել, թէ նոյն գաւառին նշանաւոր վանքերէն Կամրջաձորի կամ Կապուտքարի աշակերտութենէն եղած ըլլայ։ Խաչիկի գործունէութեան առաջին արդիւնքն եղաւ, կաթողիկոսական աթոռին պառակտումը վերջացնել, որովհետեւ կրցաւ ամէն կողմերը համաձայնութեան բերել, եւ միապետեալ խաղաղացոյց զաշխարհս Հայոց (ԱՍՈ. 171)։ Թէեւ Վահանի եւ Աբուսահլի մահերը մեծ դիւրութիւն ընծայեցին այդ յաջողութեան, սակայն վարչական խոհականութեան գործ է պարագաները յօգուտ գործածել գիտնալն ալ։ Հայրապետական աթոռը տեսակ մը անհաստատ եւ անորոշ կացութիւն ստացած էր Անանիայի Վասպուրականէ մեկնելէն ետքը, ուստից կարծես թէ պատահական պարագաներու ներքեւ հեռացած կը գտնուէր։ Վահանի եւ Ստեփանոսի տարիները բոլորովին շփոթութեանց մէջ անցած էին, իսկ Վահանի Վասպուրական ապաւինիլը եւ այնտեղէն կաթողիկոսութիւն վարել ուզելը՝ կերպով մը Վասպուրականի աթոռին վերանորոգումն էր։ Հազիւ թէ խառնակութիւնները վերջացան՝ Խաչիկ ուզեց հայրապետական աթոռին հաստատուն ձեւ մը տալ, եւ նորոգեաց զտուն կաթողիկոսարանին, որ կը գտնուէր ի գիւղաքաղաքին Արգինեայ, Շիրակ գաւառի մէջ, ուրԱխուրեան, այժմ Արփաչայ, Երասխի կը խառնուի։ Անանիա այնտեղ կը մնար սովորաբար, եւ այնտեղ ալ թաղուեցաւ, բայց Խաչիկի շինութիւններով պաշտօնական հայրապետանոցի ձեւը կ՚ընդունէր, որովհետեւ ի նմին գեղջ շինեաց զսուրբ կաթողիկէ եկեղեցին վիմարդեաան կոփածոյիւք, հանդերձ եւս երեք եկեղեցեօք, եւ ամէն տեսակ զարդերու եւ անօթներու պատրաստութեամբ պայծառացուց (ԱՍՈ. 172)։ Թէպէտեւ Արգինա Հայոց թագաւորութեան կեդրոն ըլլալու սահմանուած չէր, եւ տեւողական կաթողիկոսարան ալ չէր կրնար ըլլալ, սակայն Անի ալ տակաւին շինուելու եւ ամրանալու վրայ էր, եւ մինչեւ որ այն աւարտէր, եւ հաստատուն հայրապետանոց եւ կաթողիկէ կառուցուէին, պէտք էր օրինաւոր ձեւ մը տալ, եւ կաթողիկոսութիւնը աստանդական կացութենէ հանել։

« 776. Ընտրութիւն և Գամանակ   |   778. Յունական Գործեր »
© Gratun.org