Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Բ. Կատուկեցի

1169. Կեսարացիէն Տարբեր Է

Կոստանդին Բ ընտրութենէն առաջ յիշուած եւ գործի վրայ գտնուած չէր, եւ Օրբելեան նորա անձնաւորութիւնը ճշդելու համար կը գրէ, թէ էր առաջնորդ սուրբ եւ գերահռչակ մենաստանին Խորին կոչեցելոյ (ՕՐԲ. Բ. 184), որ էր մերձ ի սահմանս Բարձրբերդոյ եւ Լեւոնկլային՝ անաշիկ դղեկացն, եւ նշանաւոր առաջնորդներ ալ ունեցած էր (ՍԻՍ. 151)։ Կոստանդին իր ծագմամբ կը կոչուի Կատուկեցի (ՍԱՄ. 152), թէպէտեւ Կիլիկիոյ Կատուկ աւանը (ՉԱՄ. Գ. 284) Սիսուանի տեղագիրը չյիշեր, անոր գիրքը գտած չըլլալուն, եւ ոչ իսկ կը հաւանի նոյնացնել Կատէնի հետ, որ Խորին վանքին մօտ եւ Բարձրբերդի շրջանակին մէջ կը գտնուէր (ՍԻՍ. 147)։ Կոստանդինի կանուխէն առանձնացած վիճակը եւ Կատուկի անծանօթ դիրքը պատճառ եղան անշուշտ, որ Անեցիին շարունակողը եւ ասի Կեսարացի յաւելուածը դրաւ Կատուկեցի կոչումին մօտ (ՍԱՄ. 152), եւ պատճառ եղաւ անուններու եւ անձերու շփօթութեան։ Անոր հետեւողութեամբ հետագաներն ալ ընդունեցան, թէ Կոստանդին Կեսարացին միեւնոյն Կոստանդին Կատուկեցին է, որ 3 տարի ետքը նորէն աթոռ դարձած եւ 15 տարի եւս կաթողիկոսութիւն վարած ըլլայ։ Այդ շփոթութիւնը բոլոր նոր պատմագիրներէն ընդունուած ու կրկնուած է, բայց մեր յատուկ հետազօտութիւնք առաջնորդեցին մեզ Կատուկեցին Կեսարացիէն զատել, եւ Կոստանդին Բ եւ Կոստանդին Գ անունով տարբեր կաթողիկոսներ ընդունիլ հայրապետական աթոռին վրայ, ինչպէս արդէն ցուցած ենք մեր կազմած ցուցակներուն եւ պատմական յիշատակներուն մէջ (09. ՕՐԱ. 277 եւ 09. ԼԱՒ. ՆՈՅ. 46), եւ այդ մասին հակառակ կարծիքի մը չենք հանդիպած, որ մեր տեսութիւնը հերքած եւ փաստեր ցրած ըլլայ։ Կրնար մտածուիլ, թէ մի՛ գուցէ Կատուկեցին՝ Կապադովկեցի իմացուած եւ Կեսարեցի փոխուած ըլլայ. սակայն անհիմն ենթադրութենէ աւելի չէր ըլլար։ Իսկ Կատուկեցիին Կեսարացիէն տարբեր ըլլալը հետզհետէ պիտի ցուցնենք, պատմական պարագաները բաղդատած ատեննիս։ Կոստանդին Կատուկեցի՝ Պրօնագործ (ՍԱՄ. 152) մականունով ալ կը յիշուի, որ կը նշանակէ պրօն կամ այծի բուրդ գործող արհեստաւոր մը, ինչ որ կրնայ՝ կամ Կոստանդինի հօրը արհեստը եղած ըլլալ, կամ թէ նոյն իսկ Կոստանդինի վանական անձնաւորութեան մէջ՝ ձեռագործ զբաղումը ենթադրուիլ։ Պատմութիւնը մականունին ծագումը չտար։

« 1168. Ընտրութեան Պարագաները   |   1170. Կոստանդինի Ուղղութիւնը »
© Gratun.org