Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

779. Աշոտ և Սմբատ

Աշոտ Ողորմածին մահը կը գրուի Հայոց 426ին (ԱՍՈ. 174) կամ 425ին (ՎԱՐ. 90), եւ ըստ այսմ մենք ալ կը պահենք 977ին, որչափ ալ Անեցին 982ին կը յետաձգէ (ՍԱՄ. 102), սակայն Անեցիին մօտ ստէպ կը հանդիպինք երկու թուականները համեմատելու մէջ սպրդած սխալներուն։ Աշոտ որչափ ալ գթոտ եւ բարեպաշտ, Ողորմած մականուին արժանանալու չափ (§ 764), զինուորական արիութիւն ալ ցուցուց ասպատակներուն դէմ (§ 705), եւ եկեղեցական նախանձայուզութւին ալ ցուցուց Վահանի գործին մէջ (§ 770), որով ըստ ամենայնի կատարեալ թագաւորի մը տիպարը երեւցուց իր վրայ։ Նա վախճանեցաւ լի արդեամբ, երկիրն ալ շէն եւ խաղաղաւէտ վիճակի մէջ թողլով։ Ուստի շատ իրաւամբ նորա անունը Յայսմաւուրքի ալ անցած է իբր յիշատակելի սուրբ մը։ Մարերի 13ը, որուն ներքեւ նշանակուած էր, պիտի ընդունուի իբր իր մահուան օրը։ Եւ որչափ ալ Յայսմաւուրքը անշարժ տոմարի վերածելով համեմատած է Մայիսի 20ին (ՅԱՍ. 226), սակայն շարժական տոմարով Յունուար 3ին պէտք էր համեմատել։ Իր երեք որդիներէն, Սմբատ եւ Գագիկ եւ Գուրգէն (ՎԱՐ. 90), երէցն Սմբատ անմիջապէս եւ անհակառակ ի նոյն աւուր թագաւորեաց (ԱՍՈ. 174), եւ հարկաւ Խաչիկ թագաւորական օծման կարգ ալ կատարեց, ինչպէս Աշոտի համար եղած էր (§ 765), թէպէտ պատմագիրներու մէջ որոշակի նշանակուած չենք գտներ։ Սմբատ ալ բազմաթիւ Հայ թագաւորներուն նախաթոռը ըլլալուն՝ Շահանշահ անունով յիշուած է (ԿԻՐ. 50), բայց աւելի սովորաբար գործածուած է Տիեզերակալ մականունը (ՎԱՐ. 90), որ ծիծաղելի կրնար նկատուիլ, եթէ չդիտէինք, որ համեմատական իմաստով գործածուած է, իր հակառակորդներուն վրայ յաղթական եղած ըլլալուն համար։ Սմբատի մեծութեան եւ իշխանութեան գլխաւոր փաստն է Անի քաղաքը, որուն աւերակները մինչեւ այսօր հայկական արուեստին եւ Հայութեան յիշատակին փառաւոր մնացորդը կը կազմեն եւ որոնք նորանոր պեղումներով միշտ աւելի կը գնահատուին։ Սմբատ իր մայրաքաղաքին ռազմական ամրութւին եւ շինուածական հոյակապութիւն տալու համար, երկրորդ եւ արտաքին պարիսպ մը աւելցուց, կամ ինչպէս պատմագիրը կ՚ըսէ, պարսպափակ առնէ զպարիսպն (ԱՍՈ. 174), ուղիղ գիծով Ծաղկոցաձորի գետակէն դէպի Ախուրեան գետը, որոնց գետախառնունքին կը գտնուի անի, որ այս կերպով երկու կողմէն գետերով զօրացած էր, եւ երրորդ կողմէն կրկին պարիսպներով ամրացած եղաւ։ Նորաշէն պարիսպը կրովք եւ վիմովք մածուցեալ էր, մահարձանօք բրգանց զօրացած եւ բարձրաբերձ պարսպեալ, ինչպէս մինչեւ այսօր ալ կը տեսնուի։ Պարիսպին մէջ բացուած անցքերն ալ մայրագերան, երկաթագամ, հաստահեղոյս, բեւեռապինդ դուռներով ամրացուցեալ էին, որպէսզի պարիսպներուն չափ զօրաւոր ըլլան թշնամիին մուտքը արգելելու։

« 778. Յունական Գործեր   |   780. Տրդատ Ճարտարապետ »
© Gratun.org