Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

780. Տրդատ Ճարտարապետ

Սմբատի մայրը Խոսրովանոյշ թագուհին, երեք տարի եւս ապրեցաւ Աշոտի մահուընէ ետքը (ՅԱՍ. Ա. 226), եւ Սանահինի ու Հաղբատի շինութիւնները լրացուց։ Մի առ մի յիշոած չեն Սմբատի ձեռքով Անիի մէջ կատարուած շինութւինները, բայց անտարակոյս է թ մինչեւ հիմա երեւցող եկեղեցիներու եւ ապարանքներու մնացորդներէն մեծ մասը, անոր պէտք է վերագրուի։ Յատուկ կերպով յիշուած է միայն Անիի կաթողիկէն, որ մինչեւ այսօր կանգուն մնացած է, քանի մը գլխաւոր պատառուածքներով։ Պատմիչներ մեծաշէն (ԱՍՈ. 174), եւ պայծառ (ԿԻՐ. 50), եւ սխրատեսիլ (ՍԱՄ. 104) կ՚անուանեն կաթողիկէն, եւ միայն կը դիտեն թէ Սմբատ իր կենդանութեան չկրցաւ վերջնականապէս զայն աւարտել, եւ իր եղբօր կնոջ Կատրամիդէին ինկաւ շինուածը լրացնել տալ՝ Սմբատի մահուընէ ետքը։ Այդ պարագային էր հարկաւ կաթողիկէին յարակից կաթողիկոսարանին ալ շինութիւնը. որովհետեւ յարմար ալ չէր որ այլեւս կաթողիկոսը, մայրաքաղաքէն դուրս թէպէտ ոչ շատ հեռու, Արգինայի մէջ մնար։ Սակայն Խաչիկի չվիճակեցաւ պաշտօնապէս Անի փոխադրուիլ, թէպէտեւ անհնար է որ ստէպ այնտեղ գտնուած չըլլայ թագաւորին մօտ, ազգային գործերուն եւ ընդհանուր ուղղութեան մօտէն հսկելու համար։ Շինութեանց պատճառով թագաւորը յիշատակած ատեննիս, պէտք չէ լռութեամբ անցնինք Տրդատ ճարտարապետին անունը, որ իր արուեստական արժանիքին կը կցէ, Հայ արուեստագէտի մը անունով յիշուելուն առաւելութիւնը։ Տրդատ եղած է Արգինայի կաթողիկէին եւ կաթողիկոսարանին ալ շինողը (ԱՍՈ. 175), եւ իր կարողութիւնը Հայաստանէ դուրս ալ մեծ հռչակ ունեցած է։ Որովհետեւ 989 տարւոյ երկրաշարժին, երբ Կոստանդնուպոլսոյ Ասփիայն, որ կաթողիէն է, հերձանիւր պատառմամբ, նորոգութեան համար բազում ջան եղեւ արհեստաւոր ճարտարացն Յունաց, բայց վերջապէս Տրդատ ճարտարապետը եղաւ, որ տուաւ զօրինակ շինուածոյն իմաստուն հանճարով, եւ այնպէս Ս. Սոփիա տաճարը գեղեցկապէս վերաշինուեցաւ (ԱՍՈ. 242)։

« 779. Աշոտ և Սմբատ   |   781. Մուշեղ և Ապուտլուփ »
© Gratun.org