Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

781. Մուշեղ և Ապուտլուփ

Սմբատի օրով տիրող խաղաղութւինը պահ մը խանգարուեցաւ իրեն եւ իր հօրեղբօր Մուշեղի՝ Կարսի թագաւորին միջեւ ծագած անհամաձայնութեան համար։ Պարագաներ կը ցուցնեն թէ Մւոշեղ էր, որ Սմբատէ գերագոյն դիրք մը ձեռք ձգել կ՚ուզէր իր երիցագոյն ըլլալովը, թէպէտեւ անորոշ է՝ Սմբատ սկսաւ գոռալ ընդ հօրեղբօր իւրոյ Մուշեղայ բացատրութիւնը (ԱՍՈ. 174)։ Սմբատ կը զօրանայ եւ Մուշեղին իշխանութենէն կը գրաւէ Շատիկ բերդը, Ճակատք գաւառի մէջ, այժմեան Իգդիրի կողմերը։ Մուշեղ՝ Տայոց կիւրապաղատ Դաւիթը օգնութեան կը կանչէ, եւ Սմբատ երկու կողմէ նեղուելով կը պարտաւորի Շատիկը յանձնել եւ այսպէս նորէն խաղաղութիւն հաստատեն, եւ Դաւիթ ետ կը դառնայ ոչինչ մեղուցեալ աշխարհին Սմբատայ։ Բայց Մուշեղ չի հանդարտիր, եւ Սմբատէ վրէժ լուծել կը խորհի, որովհետեւ ոչ ունէր զերկիւղն Աստուծոյ, եւ բազմաբոյծ բոզիւք կեայր, կ՚ըսէ պատմիչը։ Կը գրգռէ Աբլհաճ ոստիկանը որ Սմբատի գաւառները կը յարձակի 982ին (§ 760), եւ Հոռոմոց վանքը կ՚աւերէ եւ ճոպանօք ի վայր բերէ եկեղեցւոյ գմբէթին գագաթը եղող խաչը (ԱՍՈ. 175)։ Պատմիչը այդ գործին հետեւանք կը նկատէ Աբլհաճ ամիրային, Գողթն գաւառի Ապուտլուփ ամիրայէն յաղթուլը, եւ իր իշխանութիւնն ու քաղաքները կորսնցնելը, դիւաբախ ըլլալով թափառական շրջիլը, եւ Յոյներէն ալ օգնութիւն չգտնելով իրեններուն ձեռքով Ուխթիք քաղաքի, այժմեան Օլթիի մէջ խեղդամահ ըլլալը։ Ինքն ալ կը խոստովանի եղեր կ՚ըսէ, թէ այդ արկածները իմ վրաս եկան վասն զի թշնամի եղէ խաչին Քրիստոսի (ԱՍՈ. 176)։ Բայց Ապուտլուփ ալ լաւագոյն մէկ մը չէր։ Վասպուրականի վրայ ալ յարձակեցաւ, եւ Աշոտ -Սահակ թագաւոր անոր դէմ ղրկեց Աբլխարիբ եւ Գրիգոր եւ Տիգրան իշխանները, որոնք չկրնալով դէմ դնել, Ճուաշռատ, այժմ Գարաքօյունլու գաւառի՝ Բակեար բերդը փակուեցան, եւ Ապուտլուփ խոստացաւ կեանքերնին շնորհել եթէ զէնքերնին յանձնեն։ Բայց զինաթափ ընելէ ետքը բերդակալները սրախողխող կը մեռցնէր, երեք իշխանները կը գերէր, եւ մեծ փրկանքով իրենց կեանքը ու քաղաքին փրկութիւնը կը շնորհէր։ Այդ փորձանքին ալ պատճառ կու տայ պատմիչը, թէ յայն մեռեալ մարմինս գտան նշանք հեթանոսական պղծութեան, զոր չէ օրէն ասել (ԱՍՈ. 177)։ Եթէ ըսած ըլլար, աւելի ճշդութեամբ պիտի գիտնայինք թէ ինչ տեսակ աւելորդապաշտական բաներ էին, որոնք ժամանակին Հայերուն մէջ մտած էին, եթէ առերեսս ուրացութեան պատճառով թլպատութեան վրայ չէ այդ ակնարկը։ Մուշեղ Կարսի թագաւորը շատ աւելի չապրեցաւ պատմուած եղելութիւններէն ետքը, 984ին մեռաւ, եւ իրեն յաջորդեց որդին Աբաս (ԱՍՈ. 183), որով Կարսի թագաւորութիւնն ալ շարունակեալ յաջորդութիւն ունեցած եղաւ։

« 780. Տրդատ Ճարտարապետ   |   782. Յունաց Ստիպումները »
© Gratun.org