Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

782. Յունաց Ստիպումները

Խաչիկի օրուան քաղաքական եւ ազգային կացութիւնը բացատրած ըլլալու համար, բաւական կը սեպենք մինչեւ հիմա տուած տեղեկութիւննիս եւ մեր նպատակին հետ մօտէն կապուած կրօնական եղելութիւններուն կ՚անցնինք։ Երբոր Չմշկիկ մեռաւ, Ռոմանոս Բ. Կրտսերին երկու որդիքը եւ Վասիլ Բ. Կոստանդին Թ. զոյգ թագաւորեցին 976ին (§ 778), բայց աւելի Վասիլի անունն որ պատմութեան մէջ կը յիշուի, եւ որ ամբողջ կէս դարու միջոց մը կը գրաւէ, վասնզի անչափահաս տարիքի մէջ թագաւորեց Վասիլ ներքինիի խնամակալութեամբ։ Վասիլ մոլեռանդ մը չէր դաւանական խնդիրներու մէջ, այնպէս որ կրցաւ իր նկատմամբ համբաւ ալ տարածուիլ, թէպէտ անհիմն, թէ թողեալ զդաւանութիւնս Քաղկեդոնի՝ մերում ճշմարտութեանս հետեւեաց, եւ եկեալ յաշխարհն Կիլիկեցւոց, մկրտեցաւ Հայոց ի վանքն , որ կոչի Պազակձիակ (ԿԻՐ. 50)։ Սակայն իր օրով արեւելեան վիճակներուն Յոյն մետրապոլիտները, ամենայն խստութեամբ սկսան հետամուտ ըլլալ իրենց վիճակներուն մէջ եղող Հայերը քաղկեդոնականութեան հնազանդեցնել։ Ասոնց մէջէն աւեիլ նշանաւոր հեանդիսացան Սեբաստիոյ եւ Մելիտինոյ, այսինքն է Առաջին Հայոց եւ Երկրորդ Հայոց մետարպոլիտները։ Սեբաստիոյ մետրապոլիտը մինչեւ իսկ սկսաւ տեանջել զքահանայս, եւ երկաթեղէն կապանօք արքունական իշխանութեան մատնել, եւ ի բանտի չարչարեալ նեղել, եւ այդ առթիւ վկայողներ ալ եղան, ինչպէս յանուանէ կը յիշուի Սեբաստիոյ երիցանց աւագը՝ Գաբրիէլ, այր ծեր եւ իմաստիւք լի եւ քաջապինդ ի հաւատս։ մետրապոլիտը մինչեւ իսկ արգելեց որ Սեբաստիոյ Հայոց եկեղեցին ժամաձայն կամ կոչնակ հնչեցնեն։ Հայերուն մէջէն մետրապոլիտին հնազանդող եւ քաղկեդոնիկ եղողներ ալ կը յիշուին, ինչպէս Սիոն Սեբաստիոյ եւ Յովհաննէս Լառիսոլ եպիսկոպոսներ, եւ այլք աննշան քահանայք (ԱՍՈ. 189)։ Միլտինոյ մետրապոլիտին ըրածներէն առանձինն բան մը յիշուած չէ, միայն անոր Թէոդորոս անունը դիտենք, զոր Ուռհայեցին Հոռոմոց պատրիարք աստիճանի կը բարձրացնէ անխորհրդաբար (ՈՌ. 47)։ Մետրապոլիտներ չգոհանալով իրենց վիճակներուն մէջ գործել, սկսան թուղթս մեծամեծս գրել առ տէր Խաչիկ Հայոց կաթողիկոս (ԱՍՈ. 189) եւ քաղկեդոնիկ դաւանութիւնը պաշտպանել սովորական մեկնաբանութիւններով, որոնց դէմ Խաչիկ չլռեց, այլ զի էր տեղեակ աստուածային կտակարանաց. հրամայեց եւ թելադրեց իրեն վարդապետներուն պատասխանները գրել քաջակորով իմաստիւք (ԱՍՈ. 189), եւ այս է պատմիչին ալ ըսելը, թէ բանիւ վարդապետութեան սանձեաց զբերանս հերձուածողաց (ԿԻՐ. 50)։ Խաչիկի գրածներէն զմի ի թղթոցս իբր նմոյշ յառաջ կը բերէ Ասողիկ, իր ամբողջութեամբ, որ ուղղուած է Սեբաստիոյ մետրապոլիտին (ԱՍՈ. 190-35), իսկ Մելիտինոյ մետրապոլիտին գրածը կը գտնենք Գիրք Թղթոցին մէջ (ԹՂԹ. 302-322), եւ չենք գիտեր թէ ասոնցմէ զատ ուրիշներուն ալ գրած է։ Այս երկրորդը գրիչի առնողն եղած է Սամուէլ Կամրջաձորեցի վարդապետը, Հայոց փիլիսոփայ կոչմամբ պատուուած (ԹՂԹ. 302), որ Պօղիկարպոսի յաջորդած էր Կամրջաձորի առաջնորդութեան մէջ (§ 760)։ Սեբաստիոյ մետրապոլիտին գրուածին համար ալ ըսուած է, թէ յառաջ ասացեալ վարդապետքն պատրաստեցին (ԱՍՈ. 189), բայց ամէն առթի մէջ Խաչիկին անունով գրուած էին թուղթերը, եւ Խաչիկ մեքենաբար ուրիշին գրածը իւրացնող մը չէր։

« 781. Մուշեղ և Ապուտլուփ   |   783. Սեբաստիա Գրուածը »
© Gratun.org