Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

785. Գաղթականաց Եպիսկոպոսներ

Չենք կրնար որոշակի ըսել, թէ Խաչիկ ուրիշներու հետ ալ թղթակցութիւն ունեցաւ, կամ թէ մետրապոլիտն այն եւ այլ մետրապոլիտք բացատրութիւնը (ԱՍՈ. 189) երկուքի թէ երկուքէ աւելիի վրայ պիտի իմանանք։ Ամէն առթի մէջ Խաչիկի որոշ ընթացքը եւ վճռական լեզուն հարկադրեց, որ աւելի մօտէն հոգ տանի պաշտպանել իր եկեղեցւոյն հաւատարիմ հաւատացեալները, որոնք յունական գաւառներու մէջ կը գտնուէին, Յունական Հայաստանի սահմաններէն դուրս։ Հայ վիճակներուն մէջ եղող եպիսկոպոսները երերուն կացութիւն մը ունէին, երբեմն ընդդիմանալով եւ երբեմն համակերպելով, բայց աւելի արտաքին կերպով, եւ ոչ երբեք հիմնապէս իրենց եկեղեցիէն բաժնուելով։ Իսկ այդ վիճակներէն դուրս օտար երկիրներու մէջ գտնուող գաղթականներ՝ Յոյն եպիսկոպոսներու պիտի հպատակէին, եւ չուզելով ալ յունադաւան կղերին ձեռքը պիտի մնային։ Ուստի Խաչիկ ասոնց համար հոգաց, եւ ձեռնարկեց անոնք հովուելու համար ձեռնադրել եպիսկոպոսունս, որոնք հարկաւ իրենց ձեռքին տակ քահանաներ ալ ունէին եւ կը շատցնէին ըստ պատշաճի։ Անունով կը յիշուին Անտիոք Ասորւոց, եւ Տարսոն Կիլիկեցւոց, եւ Սուլընդա, իբրեւ Հայ եպիսկոպոս ունեցող վիճակներ։ Առաջին երկուքը ծանօթ տեղեր են, իսկ երրորդն է Սելինունտիա, երբեմն Տրայիանուպոլիս, եւ այժմ Սելինտի կոչուած, որ Իսաւրիոյ գլխաւոր քաղաքն ու նաւահանգիստն էր։ Այս երեք տեղերէն զատ ալ եպիսկոպոսներ ղրկուած լինելը կը քաղուի յամենայն գաւառսն յայնոսիկ բացատրութենէն։ Այդ ժամանակէն կը սկսին երեւալ Հայոց ստուար գաղթականութիւնները, որոնք կը սփռուէին զկողմամբքն արեւմտից (ԱՍՈ. 249), իրենց նպատակ ունենալով Միջերկրականի ծովեզերեայ գաւառները տարածուիլ, զգալով իրենց հայրենական նահանգներուն կղզիացեալ եւ անհաղորդական դիրքին վնասները։ Դար մը ետքը պիտի տեսնենք Հայերը այդ կողմերը ազատ իշխանութիւն հաստատելու ձեռնարկած, իսկ դար մը առաջէն կը տեսնենք որ ստուար գաղթականութիւններով կը սկսին այն կողմերը ազդեցիկ տարր մը ըլլալ։ Եկեղեցական տեսակէտէն ալ՝ Հայոց կաթողիկոսութեան բնիկ եւ տեղագրական սահմաններէն դուրս Հայ եպիսկոպոսներ հաստատելը, առաջին անգամ Խաչիկի ձեռնարկին մէջ յիշուած կը գտնենք, բայց չենք ուզեր պնդել, թէ անկէ առաջ բնաւ տեղի ունեցած չէ։ Յունադաւանութեան յարողներէն յիշուած էին Սեբաստիոյ եւ Լառիսոլ եպիսկոպոսները (ԱՍՈ. 189), ինչպէս մենք ալ առաջ բերինք (§ 782), ուսկից կը հետեւի, թէ Սեբաստիոյ մէջ, նոյնպէս նախանձայոյզ մետրապոլիտին քով, Հայերու համար յատուկ եպիսկոպոս մը կար։ Իսկ Լառիսան պէտք չենք զգար Թեսազիոյ քաղաքին վրայ իմանալ, զի Լառիս մըն ալ Սեբաստիոյ մօտ յիշուած է (ՎԱՐ. 90), թէպէտեւ տեղը անյայտ, եւ կրնայ Լիկայոնիոյ Լաբանտիա քաղաքն ալ իմացուիլ, Կիլիկիոյ սահմանակցութեան մէջ։ Ասոնք աւելի կանուխէն հաստատուած եպիսկոպոսներ կ՚երեւին, այլ պատմութիւնը մեզի որոշ յիշատակ թողած չէ։

« 784. Մելիտինէ Գրուածը   |   786. Արգինայի Մատենադարանը »
© Gratun.org