Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

787. Կարսի Աբասը

Խաչիկի օրերուն կը համապատասխանէ Կարսի թագաւոր Աբասի իշխանութիւնը, որ 984ին հօրը Մուշեղին յաջորդեց (§ 781), եւ բաւական երկար իշխանութիւն վարեց։ Որչափ Աբաս իր երիտասարդութեան մանուկ փոյթ եւ կայտառ, եւ անհաղորդ գործոց հոգեւորաց կ՚երեւէր, այնչափ լի հանճարով եւ իմաստուն, եւ ամենայն բարեգործութեանց հետամուտ մարդ մը եղաւ թագաւորելէն ետքը։ Նախապէս զինուորական կարգադրութիւնը հոգաց, որովհետեւ Կարսին բանակը գովութեամբ կը յիշուի Դաւիթ կիւրապաղատի օգնութեան գացող Հայ բանակին հետ, իբր յատուկ պարագայ մը նշանակելով՝ թէ Աբաս կարմրազգեստ զգունդն իւ ունէր (ԱՍՈ. 244)։ Միեւնոյն ատեն երկրին բարօրութեան համար ալ հոգ տանելով, խստիւ ջնջեց աւազակութիւնը եւ մարդասպանութիւնը, որ իբրեւ զհայրենիք սովորական եղած էին Վանանդի բնակիչներուն որոնք ոչ միայն ի ճանապարհս եւ ի բացեայ տեղիսն կողոպտէին, այլ եւ ի քաղաքին, եւ այդ բանը յաջողցուց զգտեալ գողսն անաչառ մահու դատապարտեալ։ Աբասի կը վերագրուի նաեւ եկեղեցական հոգեւոր նախանձայուզութիւն մըն ալ, որով նախ ինքն զչորեքշաբաթ եւ զուրբաթ եւ զաւուրս շաբաթուց, այսինքն է շաբաթապահքերը, լոկ հացիւ եւ բանջարեղէն մրգով շատանալով, ոչ ի կթեղինաց ինչ եւ ոչ ի ձկանց ճաշակելով, իշխանաց եւ ազատաց վրայ ալ կ՚ազդէր, որոնց սովորութեամբ անկարգութիւն եղած էր, որովայնամոլութեամբ ապականել զկարգեալ զաւուրս պահոց (ԱՍՈ. 184)։ Ընդհանուր սովորութեանց հետեւելով Աբաս ալ հոյակապ վանք մը շինել տուաւ Արշարունեաց գաւառին մէջ, Շիրիմ կոչուած տեղը, (ԱՍՈ. 48), հաւանաբար այժմեան Կաղզուանի Սէլիմ կոչուած գիւղը։ Շիրիմի վանքին առաջնորդ նշանակեց Մովսէս վարդապետ մը, Յովհաննէս եւ Յամզիքոս եղբայրներուն հետ միատեղ, որոնք սրբակրօն առաքինութեամբ վանքը պայծառացուցին, եւ միեւնոյն տարւոյն մէջ վախճանեցան 1002ին (ԱՍՈ. 185)։ Այս առթիւ կը յիշուի նաեւ Թրինին վանքը, Կամրջաձորի մօտերը, զոր պայծառացուց Աբասի մայրը, Փառիսոյ թագաւոր Սենեքերիմի քոյրը, անունը անծանօթ, եւ ինքն ալ անոր մէջ կրօնաւորեցաւ (ԱՍՈ. 185), եւ որ Վանք կուսանաց եղած կ՚ըսուի (ԱՍՈ. 548), որպիսիք կարի ցանցառ եղած են Հայաստանի մէջ։ Կուսան կրօնաւորուհիերու անուններ ալ շատ չեն, ուստի Կարսի թագուհւոյն հետ յիշենք եւս Մամքան եւ Ռաչուքան կրօնաւոր կիները, Սմբատի եղբօր Գուրգէնի սերունդէն (ՎԱՐ. 90), որ է Լոռիի թագաւորական տունը (ՎԱՐ. 106)։

« 786. Արգինայի Մատենադարանը   |   788. Սմբատի Գործերը »
© Gratun.org