Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

791. Անանիա Նարեկացի

Խոսրովէ ետքը յիշենք Անանիա Նարեկացին, Նարեկայ վանքը պայծառացնող եւ Նարեկայ դպրոցին հիմնադիր մեծ վարդապետը (§ 761)։ Ասողիկի գրածը, թէ սորա եւ գիրս է ասացեալ ընդդէմ աղանդոյն Թոնդրակաց եւ այլոց հերձուածոց (ԱՍՈ. 165), այնպէս իմն ըմբռնւոած էր, թէ Անանիա ընդարձակ եղծ աղանդոց մը գրած ըլլայ, մինչ Անանիայի գրուածին հրատարակութեամբ յայտնի եղաւ, թէ միայն համառօտ գիր մըն է գրածը, ուր նախ Թոնդրակեցիները կ՚անիծէ կերպկերպ դարձուածքներով, ու վերջէն դաւանական խոստովանութիւն մը կը յարէ։ Անանիա այդ գիրը կը պատրաստէ, որովհետեւ ուզուած է իմանալ զհաւաստիս հաւատոց՝ զոր ինքն ունի, եւ գիրը կ՚ուղղէ մէկու մը՝ զոր առանց անունը տալու կը կոչէ, իրաւդ անիրաւութեամբ, եւ ծանօթդ ոչ՝ ծանօթիս, սննդակիցդ օտարացեալ (ԱՆՆ. 1), եւ ասոնք կը վերաբերին Անանիա կաթողիկոսի, որուն պահանջելովը գրած է (ՀԻՆ. 533)։ Յայտնի է այս գրուածէն, որ Անանիա Նարեկացին ալ, որ Խոսրով Անձեւացիին մտերիմն էր, իբր անոր կնոջ հօրեղբօրորդին եւ զաւակներուն ուսուցիչը, ամբաստանուած է իբր Անձեւացիին եւ Յակոբ Սիւնեցիին կողմնակից եւ համամիտ, եւ այս պատճառով կաթողիկոսը իրմէ յայտարարութիւն է ուզած կասկածը փարատելու համար։ Անանիա Նարեկացի ուզուած գիրը տուած է յառաջացեալ տարիքին մէջ, այլ զգածեալ եւ զկծեալ սիրտով, մանաւանդ այն պատճառով, որ Անանիա կաթողիկոս պէտք էր զայն լաւ ճանչցած ըլլար իբր սննդակից եւ նախկին ծանօթ, զի Մոկացի էր, եւ կ՚երեւի թէ աշակերտաց ալ եղած են միեւնոյն վանքի մէջ, Վարագ կամ Աղթամար։ Միեւնոյն գրուածին ուսումնասիրութենէն կրնանք քաղել, թէ այդ կրօնական խնդիրին մէջ, որ Անանիայի ժամանակէն սկսած է յուզուիլ Սիւնեաց եւ Անձեւացեաց հետ, Թոնդրակեցւոց աղանդն ալ իր մասը ունեցած է, իբրեւ նուիրապետական կարգերու թշնամի մը։ Ասոր մէկ նշանն է Խոսրովի վերագրուած կարծիքը, թէ կաթողիկոսը աւելի ոչինչ ունի, եւ թէ ոչ է պարտ կաթողիկոսի հլու լինել (ԿԻՐ. 48)։ Անանիա գրած է Հաւատարմատ գիրք մըն ալ Ընդդէմ երկաբնակացն, զոր անձամբ իբր ընծայ կամ պատարագ ներկայացուցած է առ աստուածապատիւ եւ սուրբ հայրապետն Խաչիկ (ՈՒԽ. 11)։ Այդ եղելութեան առթիւ կը նշանակուի, թէ յաւուրս ամարայնոյ, յամսեանն տրէ, որ օր տասն եւ մին էր ամսոյն, յաւուր կիւրակէի, յիններորդ ժամուն Անանիա եւ Ուխտանէս ի միասին գտնուած են յեզր գետոյն որ կոչի Ախուրեան (ՈԽ. 12)։ Տարեթիւը չէ յիշուած, բայց տրէի 11ը Կիրակի հանդիպելու համար, ամիսը Հինգշաբթիով սկսած ըլլալու է, եւ այսպէս հանդիպած է 973 եւ 980 եւ 987 տարիներուն, յորս տրէի 11ը ինկած է Յուլիս 6 եւ 4 եւ 3 օրերուն։ Արդ նկատելով որ Անանիա Նարեկացի արդէն յառաջացեալ տարիք ւոնէր Անանիա Մոկացիի օրով, յարմարագոյն կը սեպենք Խաչիկի ընտրութենէն անմիջապէս ետքը 973ին դնել Հաւատարմատի ներկայումը, եւ Յուլիս 6ին Ուխտանէսի հետ հանդիպումը, ճիշդ յաւուրս ամարայնոյ։ Անանիայէ ուրիշ ստոյգ գրուած չունինք, թէպէտեւ աստեւանդ Անանիա վարդապետի անունով մակագրուած ճառեր կան, որոնք ճշդել եւ համանուն վարդապետներուն մէջէն որոշել մատենագէտներու կը պատկանի։ Անանիայի կենսագրական թուականներն ալ անորոշ կը մնան, միայն անկասկած կ՚երեւի Նարեկի վանքին մէջ մեռնիլը, որուն հետ կապուած է իր անունը, եւ ուր վաստակած է փիլիսոփայ մեծ պատուանունը (ԱՍՈ. 164)։ Նարեկայ առաջնորդութեան մէջ Անանիայի յաջորդած է Յովհաննէս, Գրիգոր Նարեկացիի մեծ եղբայրը, որ Նարեկայ մեծափառ եւ բարձրապատիւ ուխտի վանական կոչուած է (ՆԱՐ. 268), ինչպէս Անանիա ալ վանական Նարեկի կոչուած էր (ԱՍՈ. 164)։ Յովհաննէսէ մնացած յիշատակ կրնայ նկատուիլ Նարեկ գիրքը, վասնզի Գրիգոր ինքն կը վկայէ, թէ գործակցութեամբ եղբօր իմոյ ընտրելոյ Յովհաննէս կոչեցելոյ գրեցի, (ՆԱՐ. 268)։

« 790. Խոսրով Անձեւացի   |   792. Զանազան Վարդապետներ »
© Gratun.org