Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

793. Ապարանից Խաչը

Հռչակաւոր է նաեւ Դաւիթ Մոկաց եպիսկոպոսի անունը, որ նոյնինքն Մոկացի Անանիա կաթողիկոսէ եպիսկոպոսութեան բարձրացած, եւ Ապարանք ըսուած տեղը վանք մը շինած, եւ սրբակրօն եւ առաքինի գործերով հռչակ հանած էր, եւ մեռնելէն ետքը հրաշագործ սուրբի համբաւ ստացաւ, եւ իր գերեզմանն ալ ուխտատեղի դարձաւ Մոկաց եւ Կորդուաց բարեպաշտներուն։ Դաւիթի եղբօրորդին, զոր անհաւանական չէ Զափրանիկ Մոկաց իշխանին հետ նոյնացնել (ԱՍՈ. 198), Կոստանդնուպոլիս երթալով յունական զինուորութեան մտաւ, եւ նշանաւոր եղաւ, Մանգլաւտ զօրավար անունով։ Իսկ Դաւիթի յաջորդեց եղբօր թոռը, եւ Մանգլաւտի քեռորդին, Ստեփանոս Մոկաց եպիսկոպոս։ Մանգլաւտ իրեն հետ ունէր հօրեղբօր գերեզմանին հողէն, եւ անոր զօրութեամբ եղած բժշկութիւնները մինչեւ Վասիլ եւ Կոստանդին կայսրներուն ականջը հասաւ, հետաքրքրուեցան, տեղեկութիւններ քաղեցին, եւ ուզեցին յատուկ պատիւներ ընել հրաշագործ գերեզմանին, եւ ընծայ մը Ապարանից վանքին։ Մանգլաւտ իշխան Ստեփանոս եպիսկոպոսի կամքը հարցնելով, առաջարկեց Խաչափայտի մաս մը ունենալ, եւ անմիջապէս կայսրները պատրաստեցին ոսկեկուռ ձուլածոյ քառատեսակ յօրինմամբ զձեւ տեսակի աստուածեանն խաչի (ՆԱՐ. 379), եւ անոր մէջ զետեղել տուին Խաչափայտէն զատ, փուշպսակի, սպունգի, բեւեռի, ղենջակի եւ խանձարուրի մասունքներ, եւ նոյն Մանգլաւտին ձեռքով Ապարանքի վանքը ղրկեցին, ուր մեծահանդէս տօնախմբութիւն կատարուեցաւ Ստեփանոս եպիսկոպոսի նախագահութեամբ, եւ Արծրունի թագաւորներուն՝ Աշոտի եւ Գուրգէնի եւ Սենեքերիմի ներկայութեամբ, որոնցմէ վերջինին սահմաններուն մէջ կը գտնուէր վանքը (ՆԱՐ. 387)։ Ստեփանոս այդ առթիւ եկեղեցին ալ նորոգեց եւ զարդարեց, զոր չափազանց բացատրութիւններով կը նկարագրէ Նարեկացին, եւ ուր շատ սուրբերու մասունքներ ալ հաւաքեց (ՆԱՐ. 386), եւ այնուհետեւ Ապարանից վանքը նշանաւոր ուխտատեղի մը դարձաւ, եւ մանաւանդ հռչակուեցաւ Նարեկացիին գրած Ապարանից պատմութիւնովը (ՆԱՐ. 372-390), եւ այդ առթիւ պատրաստած խաչին ներբողեանովը (ՆԱՐ. 390-406), որուն իբր յարակից գրած է Աստուածածնի ներբողն ալ (ՆԱՐ. 407-421), զորս կը նուիրէ Ստեփանոսի՝ լերինդ Մոկաց հզօր դիտապետի (ՆԱՐ. 422)։ Ապարանից վանքը այժմ լքեալ վանքերէն մէկն է Մոկս գաւառի Մամրտանց գաւառակին մէջ, Ապարանք գիւղին մօտ։ Անցողակի յիշենք այստեղ Ռուսինոս Մոկացի ճգնաւորին անունը, զոր Յայսմաւուրքը գովութեամբ, բայց առանց թուականի, կը յիշատակէ (ՅԱՍ. Ա. 149)։ Փասայ վանք ըսուածն ալ անծանօթ է, սակայն անյարմար չենք սեպեր Ռուսինոսի անունը կցել Մոկաց գաւառի վանական պայծառութեան ժամանակին հետ, զի նորա սրբակրօն եւ ճգնաւորական կեանքէն զատ ուրիշ պարագայ մը յիշուած չէ։

« 792. Զանազան Վարդապետներ   |   794. Մատին Առաքեալ »
© Gratun.org