Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ . Խաչիկ Ա . Արշարունի

795. Երկրորդ Պահլաւունիք

Նշանաւոր վանք մըն ալ որուն շինութիւնը այդ միջոցին եղած է, Մարմաշէնն է, մեծանուն, վայեչաշէն, զարմանակերտ եւ հոյակապ շինուած մը (ՍԱՄ. 103), զոր Մարմարաշէն անունով կը յիշեն Ասողիկ (ԱՍՈ. 262) եւ Կիրակոս (ԿԻՐ. 50), եւ չենք իմանար թէ ինչու Ալիշան կ՚ուզէ Մարիամաշէն իմանալ, տաճարին կարմրագոյն վիմօք, եւ ոչ սպիտակ մարմարէ շինուած ըլլալուն դիտելով (ՇԱԿ. 147), մինչ Հայուն ըմբռնմամբ ամէն ընտիր քար մարմարիոն կ՚ընդունուի։ Բայց այդ առթի մէջ աւելի նկատելու կէտն է, թէ Մարմաշէնի հիմնարկութիւնը կը պատկանի իշխանաց իշխանին Վահրամայ, որդւոյ Գրիգորի Պահլաւունւոյ (ԱՍՈ. 262), իսկ Պահլաւունի տունը, որ առաջին անգամ կը յիշուի այդ առթիւ, մեծ հռչակ ունեցաւ ապագային, Գրիգոր Մագիստրոսի անձնաւորութեամբ եւ անոր ցեղէն ծաղկած հայրապետներով։ Բայց ասկէ աւեիլ հետաքրքրական է Պահլաւունիներու ինքզինքնին շառաւիղ մերոյն Լուսաւորչի (ՄԱԳ. 40), կամ ի նախնական հօրէ սկսեալ՝ ի Պարթեւէն լուսաւորեալ ցեղէն կարծելնին (ՉԱՓ. 540)։ Սակայն նոյն ինքն Շնորհալին ալ, ազգատոհմին մեծ մատենագիրը, որ կը պնդէ՝ թէ բնութիւն ազգին պահեալ, որ Պահլաւիկըն կոչեցեալ, միւս կողմէն կը խոստովանի, թէ եւ թաքուն իմն ամփոփեալ, յռամիկ ազանց միջի ծածկեալ, միայն ինքեանց ներհուն եղեալ, որ յայնմ ազգէ գալով սերեալ, որդի զհայր փոխանակեալ, մինչեւ առ մեղըս հասուցեալ (ՉԱՓ. 540)։ Բայց եթէ իրենք ալ բան մը գիտցած ըլլային, հարկաւ չէին ծածկեր եւ նոյնինքն Շնորհալին, եւ իրմէ առաջ Մագիստրոսը, կատարեալ ազգաբանութիւն մը աւանդած կ՚ըլլային։ Լուսաւորչի տոհմին շառաւիղ ըսուելու համար պէտք էր ուղղակի անոր սերունդն ըլլալ, եւ որովհետեւ Լուսաւորչի ցեղին արու գիծը մինչեւ Սահակ Պարթեւ հասնելով սպառեցաւ, եւ Սահակ աղջիկ մը միայն ունեցաւ (§ 181), ուստի պահ մը կարծեցաւ, թէ Պահլաւունի կոչուածները՝ ի զարմէ դստեր սրբոյն Սահակայ Պարթեւի եղած ըլլան (ՉԱՄ. Բ. 851), եւ այնպէս ալ ընդունուեցաւ ժամանակ մը. սակայն հետզհետէ հետազօտութիւնները ընդարձակուելով ցուցուցին, թէ անհնար է այդպէս մեկնել։ Սահակի աղջիկը Համազասպ Մամիկոնեանի հետ ամուսնացած էր, եւ անկէ ծնած երեք զաւակներէն Վարդան եւ Համազասպեան ուղիղ սերունդ չթողուցին, եւ միայն Հմայեակի զաւակներն են, որք ազգատոհմը շարունակեցին. սակայն երբեք իրենց Մամիկոնեան ազգաբանութիւնը չխանգարեցին, եւ մինչեւ այդ ժամանակները՝ որ Պահլաւունի ցեղ մը մէջտեղ կ՚ելլէ, Մամիկոնեաներ մնացած էին, ինչպէս Մուշեղ եւ որդին Թոռնիկ, եւ անկէ ետքն ալ շարունակեցին, որով անհնար կ՚ըլլայ Մամիկոնեանները՝ Պահլաւունի եղած ըսել, կամ Սահակի աղջկան սերունդ կարծել Պահլաւունիները։

« 794. Մատին Առաքեալ   |   796. Կամսարական Սերունդ »
© Gratun.org