Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

798. Ընտրութեան Պարագաներ

Անեցին կը գրէ. թէ զկնի տեառն Խաչկայ անառաջնորդ եկաց երկիրս Հայոց ամս երկուս (ՍԱՄ. 103)։ Ուրիշ ցուցակ մըն ալ կը գրէ, յետ սորա առանց վերադիտողի մնացեալ աշխարհս Հայոց (ՍԱՄ. 272), սակայն պարզ թիւրիմացութեան պէտք է վերագրել այդ դիտողութիւնները. եւ թերեւս անոր առիթ տուած է Ասողիկի օրինակը, որ 439=990ին կը դնէ Խաչիկի մահը, եւ 441=992ին Սարգիսի ընտրութիւնը (ԱՍՈ. 250), որ երկու տարւոյ պարապ մը կը թողու։ Սակայն եթէ իրօք այդչափ ատեն առանց կաթողիկոսի մնացած ըլլար աթոռը, հնար չէր որ Ասողիկ զայն յայտնապէս չյիշէր, եւ պատճառն ալ չբացատրէր եւ տեղակալութիւն վարողին անունը չտար, քանի որ իր աչքին ներքեւ, հաւանաբար իր իսկ պաշտօնական մասնակցութեամբ, կատարուած գործողութիւն մըն էր։ Երկու տարի շարունակ աթոռին պարապ եւ անտէրունջ մնալը անօրինակ կերպով երկարեալ տեւողութիւն է, որուն նմանը միայն Մովսէս Եղիվարդեցիի մահուընէ ետքը տեսնուած է, եւ պատմութիւնն ալ Վրթանէս տեղապահին անունը պահած է (§ 399), ուստի հնար չէր, որ այսպիսի տարօրինակ դիպուած անյիշատակ անցնէր Ասողիկի գրիչին տակէն։ Այդ տեսութեամբ վստահօրէն պարզ թիւրիմացութեան կը վերագրենք Անեցիի ծանօթութիւնը։ Պատճառ մըն ալ չկար, որ ընտրութիւնը յապաղելու ստիպէր, ոչ ներքին գժտութիւն եւ ոչ արտաքին բռնութիւն տեղի չունէին, եւ Գագիկ Ա. թագաւոր խաղաղութեամբ եւ ձեռնահասութեամբ իր գործին գլուխը կը գտնուէր։ Կաթողիկոսական ընտրութիւնը նրէն ժողովական ձեւով կատարուեցաւ, եւ եպիսկոպոսներ՝ որ յաշխարհէս Հայոց եւ որ ի Յունաց կողմանէհամերաշխաբար ժողով արարեալ, արժանաւորի մասին համաձայնեցան։ Պատմագիրը հարկ սեպած է շեշտել, թէ ընտրութիւնը կատարուեցաւ առանց կաշառոյ եւ այլ երկրաւոր շողոքորթութեանց, եւ թէ Սարգիս ոչ ինքն զկնի պատուոյն, այլ պատիւն զկնի ինքեան ընթացաւ (ԱՍՈ. 251)։ Չենք կարծեր թէ Ասողիկ ուրիշ ընտրութեանց մէջ ասպիսի բաներ եղած ըլլալուն կ՚ակնարկէ, եւ ոչ ալ Սարգիսի վրայ զրոյցներ եղած ըլլալուն, անոնք հերքել կ՚ուզէ։ Իսկ Ուռհայեցիին ըսելը թէ, տէր Խաչիկ ձեռնադրեաց յաթոռ իւր զտէր Սարգիս (ՈՒՌ. 49), եթէ բառացի չի կրնար առնուիլ, որովհետեւ ընտրողական ժողովը զկնի տեառն Խաչկայ գումարուեցաւ (ԱՍՈ. 251), գոնէ կը զօրէ երկամեայ աթոռի պարապութիւնը հերքելու։ Ժողովին նախագահ յիշուած է Սահակ եպիսկոպոս Արշարունեաց, եւ արդէն Վահան Սիւնիի ժամանակէն Արշարունեաց աթոռը գործունէութեան եւ պատուոյ յառաջնութիւն մը կը վայելէր, ինչ որ ասկէ առաջ տեսնուած էր Տարոնոյ եպիսկոպոսներուն վրայ (§ 360)։ Ընտրեալն է Սարգիս՝ Սեւանի առաջնորդը, Գագկիկ սիրելի եւ անկէ պաշտպանուած մէկ մը, այնպէս որ թագաւորի հրամանով գումարուած ժողովը, թագաւորին փափաքին ալ հետեւած կը տեսնուի։ Իսկ ընտրութեան օր նշանակուած է, զկնի զատկին յաւուր երեքշաբաթւոջ (ԱՍՈ. 251), զոր ուրիշ օրինակ յերկուշաբթի աւուր գրած է (ՉԱՄ. Բ. 877)։ Ընտրութեան տարին, 441=992ին, Զատիկը Մարտ 27ին իյնալով, Երեքշաբթին կ՚ըլլայ Մարտ 29, իսկ Հայոց տոմարով նաւասարդի 7, որով ամանորի հանդիսաւորութիւնները զուգընթաց եղած են զատկական տօնախմբութեանց։ Հարկաւ այդ Երեքշաբթին կաթողիկոսական օծման հանդիսաւոր օրը պիտի իմանանք, հետեւելով նստուցանեն յաթոռ կաթողիկոսութեան մեծաշուք պատուով բացատրութեան (ԱՍՈ. 251)։ Այս տեղեկութիւնը տուող Ասողիկն ալ, ընտրողական ժողովին մէջ գտնուած կը կարծենք, նկատելով իր դիրքը, եւ ընտրելոյն հետ սերտ մտերմութիւնը։

« 797. Պահլաւունեաց Նախնիքը   |   799. Նախընթաց և Ժամանակ »
© Gratun.org