Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Բ. Կատուկեցի

1171. Ստեփանոսի Պատիւներ

Ստեփանոս Օրբելեան, Սիսի մէջ զատկի օրը նոր օծուած կաթողիկոսէն եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն ստանալով, յատուկ պատուասիրութիւններու ալ առարկայ եղաւ։ Ժամանակէ մը իվեր Անիի եպիսկոպոսներն էին, որ գերագոյն դիրք ստացած էին Հայաստանի մէջ, մինչ հնաւանդ սովորութեամբ Սիւնեաց եպիսկոպոսն էր, որ նախաթոռ դիրք ունէր Հայ եպիսկոպոսութեան մէջ (§ 417)։ Բայց Անին հետզհետէ կորուսած էր իր կարեւորութիւնը, եւ Սիւնիքի դիրքը նորէն բարձրացած էր Օրբելեաններուն՝ Սմբատի եւ Տարսայիձի շնորհիւ։ Ուստի երբոր Ստեփանոս ձեռնադրութեան կու գար, միաբան թղթովք եւ ընծայիւք դիմում ըրած էին առ կաթողիկոսն վասն նորոգման սուրբ աթոռոյն հին պատուոյ եւ աստիճանին, որ բարձեալ էր ի վաղնջուց վասն աւերման եւ կործանման աշխարհիս (ՕՐԲ. Բ. 174)։ Թէ հնաւանդ իրաւունքը եւ թէ Տարսայիճի ազդեցութիւնը զօրաւոր փաստեր էին Սիւնեաց խնդրանքին համար, ուստի կաթողիկոսն իր կողմէն գրեց շրջաբերական նամակ ոսկեգիր մագաղաթաւ, մեծարգի բանիւք եւ հաստատուն պայմանաւ, եւ նորոգելով զպատիւ աթոռոյն զմետրոպոլտութեան։ Օրբելեան, որ զանազան պատճէններ յառաջ բերած է իր պատմութեան մէջ, կը մոռնայ այդ կարեւոր կոնդակին պատճէնը արձանագրել։ Կաթողիկոսը արտաքին կերպով ալ կը շքեղացնէ շնորհուած աստիճանը, եւ զգեցուցանել Ստեփանոսի զհայրապետական զգեստն ոսկեթել հիւսուածքով, եւ դնէն թագ պատուական ի գլուխ նորա. տային եւ զեմիփորոնն մեծախորհուրդ զերեք կրկինն, որ մետրոպալատացն է։ Լեւոն ալ իր կողմէն պատուելով եւ փառաւորել Տարսայիճի որդին, եւ զգեցուցանէ անոր ի թագաւորական զգեստաց ըստ հայրապետական ձեւոյն, եւ դնէ կրկին անգամ թագ պատուական ի համակ ոսկւոյ ի գլուխն, որ եւ զանուն թագին ինքեանք միթր կոչէին (ՕՐԲ. Բ. 175)։ Այդ երկու թագերը, զոր ուրիշ տեղ ալ կը յիշէ Օրբելեան, թէ զինքն պատուեցին կկին թագիւ (ՕՐԲ. Բ. 228), եւ միթր անունն ալ, զոր շեշտելով կը նշանակէ, մեզի կառաջնորդէն հետեւցնելու, թէ այս երկուքէն մէկը, որ կաթողիկոսէն նուիրուեցաւ, յունածէս եպիսկոպոսական թագն էր, որ էր Հայ եպիսկոպոսներու հնաւանդ զարդը, եւ միւսը լատինածէս եպիսկոպոսական խոյրն էր, իր լատին անունովը միթր կոչուած, որ Կիլիկիոյ մէջ սկսած էր գործածական դառնալ Ղուկիոս պապէ Գրիգոր Տղայ կաթողիկոսին ղրկուած ընծային հետեւանքով (§ 1020), որեւ կերեւի թէ այս կերպով առաջին անգամ Կիլիկիայէ Հայաստան կանցնէր։ Կաթողիկոսն ու թագաւորը նաեւ այլ բազում պարգեւս մեծամեծս կը նուիրեն Ստեփանոսի, որ հարկաւ շատ աւելի մեծերն ալ ինքն բերած էր, եւ այնպէս բարձրագոյն փառօք դարձուցանեն զայն իր աթոռը, ուր կը հասնի 1287-ին (ՕՐԲ. Բ. 175), տարի մը եւ աւելի՝ ատեն անցուցած ըլլալով ձեռնադրութեան երթալու եւ տեղը դառնալու համար։

« 1170. Կոստանդինի Ուղղութիւնը   |   1172. Տաթեւ և Նորավանք »
© Gratun.org