Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

799. Նախընթաց և Ժամանակ

Սարգիս կաթողիկոսի ծննդավայրն ու նախընթացները յիշուած չեն, եւ Սեւանցի մակդիրը իր աշակերտութեան վանքէն է առնուած, վասն զի ի տղայական տիս ընծայեալ Աստուծոյ, կրթուած է նոյն վանքին մէջ, որոյ առաջնորդն իր հօրեղբայրն է եղած, առաքինաջան եւ ժիր մշակ Քրիստոսի կոչուած անձ մը, բայց անունը անյայտ (ԱՍՈ. 250)։ Մեծամեծ գովեստներվ կը բարձրացնէ Ասողիկ Սարգիսի առաքինական եւ ճգնաւորական կեանքը, ոյժ տալով աւել աղօթասաց եւ սաղմոսանուագ պաշտամանց, առանց յիշելու ուսումնական արժանիքը։ Սարգիս իր վրայ հրաւիրած է Գագիկի մտադրութիւնը, երբ սա տակաւին յաւուրս մանկութեան իւրոյ էր, որ է ըսել արքայազուն իշխանի դիրքի մէջ էր, եւ այն ատենէն Սարգիսին յանձնած էր Շողագայ վանքը, Գեղարքունի գաւառին մէջ։ Երբ թագաւորական աթոռ բարձրացաւ, զայն Սեւան դարձուց, զհայրութեան եւ զառաջնորդութեան պատիւն տալով անոր, ուր բարւոք վերակացութեան հաճոյանար Սարգիս Աստուծոյ եւ մարդկան (ԱՍՈ. 251), եւ յատկապէս թագաւորին, որ Խաչիկէ ետքը կը յաջողցնէ անոր կաթողիկոսութիւնն ալ։ Սարգիս երարատեւ պաշտօնավարութիւն ունեցած է, որ 23 եւ 24 տարիներ գրուած է զանազան ցուցակագիրներէ եւ պատմագիրներէ։ Առաջինները Գ. եւ Դ. թուատառերու շփոթութեան հետեւանք են յայտնապէս, իսկ 24 եւ 27 տարիներու տարբերութիւնը կրնար բացատրուիլ, գործէ քաշուելէն եւ հրաժարելէն ետքը անցուցած երեք տարիներու հաշիւով, որով 24 տարի կաթողիկոսութիւն վարած, եւ 27 տարի կաթողիկոս ապրած կրնար ըսուիլ։ Սակայն երկու մեծ վկայութիւններ, Լաստիվերտցի եւ Օրբելեան, 27 տարի կաթողիկոսութիւն վարած կը ցուցնեն։ Լաստիվերտցի յայտնապէս ի չորեքհարիւր վաթսուն եւ ութ թուականին կը դնէ Սարգիսի քաշուիլը, որ է 1019, եւ ընտրութենէն 27 տարիները կը ճշմարտուին։ Գրչութեան սխալ ենթադրել ալ հաւանական չէ, որովհետեւ անկէ առաջ չորեքհարիւր վաթսուն եւ եօթն, եւ անկէ ետքը չորեքհարիւր եօթանասուն թուականները կը յիշուին (ԼԱՍ. 15)։ Օրբելեան ալ 27 տարի կը տայ կաթողիկոսութեանը (ՕՐԲ. Բ. 261), իսկ Միխայէլի ամ ամի ըսելը (ՔԱՀ. 38), պարզապէս իբր գրչագրութեան սխալանք պէտք է սեպել։ Հետեւաբար 992ին սկսած հայրապետական պաշտօնը, 1019ին փակուած պիտի ընդւնինք կամաւոր հրաժարումով, ինչպէս պիտի տեսնենք իր կարգին։ Ըսինք արդէն թէ Ասողիկ, Սարգիսի մեծ գովաբանը, մինակ առաքինութեան մասին կը խօսի. իսկ ուսումնասիրութեան մասին յիշատակութիւն չ՚ըներ, սակայն լռութիւնը այդ պարագան չի մերժեր։ Սեւան ժամանակին ուսումնական կեդրոններէն մէկն էր, եւ հնար չէր որ Սեւանի առաջնորդը ուսումնական արժանիքէ զուրկ ըլլար։ Ուռհայեցին շատ մը նշանաւոր վարդապետներու անունները տուած ատեն, որք երեւեցան յաշխարհս Հայոց յայսմ ժամանակիս, յանուանէ կը յիշատակէ Սարգիս Սեւանցի մըն ալ (ՈՒՌ. 215), զոր ի դէպ է Սարգիս կաթողիկոսի վրայ իմանալ, թէպէտեւ ուրիշ Սարգիս Սեւանցի մըն ալ ունինք Մագիստրոսէ յիշուած (ՄԱԳ. 66)։ Սարգիսի ուսումնական արժանիքին փաստ պէտք է սեպել Ստեփանոս Ասողիկի պատմութիւնն ալ, զոր սա գրած է տեառն Սարգսի, տիեզերափայլ եւ մեծաշնորհ հովուապետի զհրամանն ընկալեալ (ԱՍՈ. 276), եւ այսչափ ալ կը բաւէ հաւաստել թէ ուսմանց հետեւող եւ ուսմունքները քաջալերող մը եղած է Սեւանի աշակերտ եւ Սեւանի առաջնորդ Սարգիսը։

« 798. Ընտրութեան Պարագաներ   |   800. Հայ Թագաւորներ »
© Gratun.org