Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

800. Հայ Թագաւորներ

Սարգիսի ժամանակը Հայաստանի լարաբաժին թագաւորութեանց գագաթնակէտը կրնայ սեպուիլ, այնչափ բազմաթիւ եղած էին ինքնուրույն աւատական իշխանութիւնները, որոնք մէկ մէկ գաւառներ սեփականելով ինքնուրոյն կը կառավարէին, եւ ամէնքն ալ թագաւոր անունը կը գործածէին։ Ասոնք երեք ազգատոհմերու վրայ բաժնուած էին, Արծրունիք կ՚իշխէին Վասպուրականի կողմերը, Սիւնիք ունէին իրենց սեփական Սիսական կամ Սւինիք նահանգը, իսկ մնացեալները Բագրատունեաց տոհմէն էին, ուսկից էր եւ Անի նստող Արարատի թագաւորը, որ ամենուն վրայ գերագահութիւն կը վայելէր, եւ այս պատճառով Շահանշահ կը կոչուէր (§ 764), եւ օծումի առաւելութիւնը կը վայելէր, զոր շատեր չունէին։ Գագիկ՝ Աշոտ Ողորմածի երկրորդ որդին, իր եղբօր Սմբատ Բ. ի յաջորդած էր 990ին, Սարգիսի ընտրութենէն իբր երկու տարի առաջ, եւ ամբողջ Սարգիսի օրով իշխանութիւնը շարունակեց, վասն զի Սարգիսի հրաժարելէն ետքը զաւակները եռեակ թագաւորութիւններ հաստատած էին (§ 776). Աշոտ բուն Վասպուրականի թագաւորը մեռած էր 439=990ին, եւ անոր մասը սեփականեցին իր եղբայրները՝ Գուրգէն Անձեւացեաց եւ Սենեքերիմ Ռշտունեաց թագաւորները, եւ երբ Գուրգէն ալ մեռաւ 452=1003ին, մանկահասակ երեք զաւակներ թողլով, Սենեքերիմ մնաց բովանդակ Վասպուրականի թագաւոր, եւ 20 տարի եւս շարունակեց այնտեղ (ԱՍՈ. 274)։ Սւինեաց առաջին թագաւոր նշանակուող Սմբատին (§ 765) մահուընէ ետքը, պայազատէ զտէրութիւն նորա մանուկ որդին իւր Վասակ, եւ մեծահանդէս ժողով ազատակոյտ բազմութեամբ օծանի թագաւոր Սիւնեաց եւ Բաղաց (ՕՐԲ. Բ. 41)։ Վասակ պապենական Սահակ անունն ալ միացուցած կ՚երեւի իր անունին (ՎԱՐ. 90), համաձայն կրկին անուններու սովորութեան, որ տակաւ կ՚ընդարձակէր Հայոց մէջ։ Այս սովորութեան մեկնութիւնը կը գտնենք, մկրտեալներուն վրայ քրիստոնէական անուն մը դնելու սկզբունքին մէջ, զոր կը թելադրէ Նարեկացին՝ Աբուսահլ Արծրունիի երեք զաւակներուն երկրորդ անունները յիշած ատեն գործածած բացատրութեամբը, բայց ի փրկագործն ծննդենէ աւազանին նորոգութեան աստուածութեանն (ՆԱՐ. 387)։ Վասակ բաւական երկարատեւ իշխանութենէ ետքը անորդի մեռաւ, եւ իրեն յաջորդեց իր քեռորդին Սմբատ, որ էր որդի Աշոտոյ ի նոյն Սիսական տոհմէ, իսկ Աշոտ էր իշխանաց իշխան ամենայն թագաւորութեանս (ՕՐԲ. Բ. 61)։ Վասակի դուստրն էր Կատրամիդէ, Գագիկի կինը, որ նշանաւոր եղած է իր շինարար գործունէութեամբ եւ նպաստած է Սիւնեաց եւ Բագրատունեաց մէջ տիրող խաղաղութեան։ Բագրատունի տոհմին իշխաններէն Գագիկէ ետքը պէտք է յիշենք Աբասը, որ Կարսի թագաւորն էր (§ 787)։ Գագիկի եղբայրը Գուրգէն ալ կ՚իշխէր Տաշիրք կամ Լոռի գաւառը, ուր իրեն յաջորդեց որդին Դաւիթ, Անհողին մականուանեալ, որ հօրենական իշխանութիւնը տարածեց մինչեւ Օրբեթ, որ է Շամշուլտէ, եւ մինչեւ Տփղիս, յաղթելով Փատլուն ամիրային եւ Դեմետր մարզպանին, որ Վրաց օգնութւինը վայելելու համար քաղկեդոնիկ կրկնամկրտութիւն ալ ընդունած էր, կամ ի նոցա կրկնամեռ լուանայր ջուր, ինչպէս կը գրէ Ասողիկ (ԱՍՈ. 249)։ Թէպէտ եւ Դաւիթ իր յաջողութիւններէն փքացած, սակաւ ինչ ամբարձեալ անհնազանդութեամբ մասամբ, հօրեղբօր Գագիկի դէմ ալ անսաստել կը սկսէր, եւ Գագիկ վրաան քալելով զսպել կը ձեռնարկէր, սակայն միջնորդութեամբ հայրապետին տեառն Սարգսի եկն ի հնազանդութւին, եւ այնուհետեւ իբրեւ որդի առ հայր խոհական հպատակութեամբ ապրեցաւ (ԱՍՈ. 272)։

« 799. Նախընթաց և Ժամանակ   |   801. Շրջակայ Պետութիւններ »
© Gratun.org