Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

802. Անիի Շինութիւններ

Սարգիսի անձին եւ իր ժամանակին վրայ ընդհանուր տեղեկութիւններ տալէ ետքը, կը մտնենք անոր գործունէութեան գլխաւոր կէտերը պատմել։ Առաջին գործն եղաւ աթոռանիստ տեղւոյն փոխադրութիւնը։ Ընտրողական ժողովը գումարուած էր Անիի մէջ, ուր Սմբատ ձեռնարկած էր փառաւոր կաթողիկէ եւ կաթողիկոսարան կառուցանել, (§ 780), բայց մահը վրայ հասնելուն գործը անկատար էր մնացած, եւ Կատրամիդէ թագուհի հոգ տարաւ եւ վճարեաց աւարտմամբ զկաթողիկէն։ Կը պատմուի թէ Կատրամիդէ գործին փոյթ տարաւ ի հրեշտակէ Աստուծոյ յորդորեալ, որ խոստանայր նմա, մնալ ի նմին տաճարի մինչեւ զՔրիստոս եկեալ տեսցեն արարածք (ՎԱՐ. 90), ինչ որ պէտք է մեկնել Կատրամիդէի գերեզմանին մինչեւ աշխարհի վերջը եկեղեցիին հովանւոյն ներքեւ մնալուն վրայ, եւ ոչ թէ Կատրամիդէի մինչեւ այն ատեն կենդանի մնալուն վրայ։ Իսկ տեսիլքի մը խօսքը դիւրըմբռնելի է այն դրութեամբ, որով ամէն բարի մտածումներ հրեշտակային թելադրութիւններ կ՚ընդունուէին հաւատացեալներէն։ Սմբատի մահէն մինչեւ Սարգիսի ընտրութիւնը անցած երկամեան, բաւական եղած է հարկաւ կաթողիկէին եւ կաթողիկոսարանին շինուածը այնչափ յառաջացնել, որ Սարգիս կրցած է ընտրութենէ եւ օծումէն ետքը այլեւս Արգինա չդառնալ, եւ մնալ Անի, Գագիկի մօտ, որ կանուխէն ալ մասնաւոր սէր ունեցած էր Սարգիսի վրայ, եւ անոր կաթողիկոսութիւնն ալ յաջողցուցած էր (§ 798)։ Արձանագրութւնը մինչեւ 450=1001 կը տանի կաթողիկէին աւարտումը (ՇԱԿ. 91), զոր պէտք է մեկնել բոլոր զարդերուն լրանալուն վրայ։ Դիտելի է եւս որ արձանագրութեան մէջ թագուհիին անունը Կատրանիգէ գրուած է (ՇԱԿ. 71), եւ ոչ Կատրամիդէ, ինչպէս ունին բոլոր գրչագիրները։ Կաթողիկէին շինութեան լրումը Անեցիէն մինչեւ 1011 կը յետաձգուի (ՍԱՄ. 104), որ պարզապէս թիւրիմացութեան վերագրելի է։ Կաթողիկէի շինութեան Կատրամիդէի եւ ոչ Գագիկի վերագրուիլը, դիտումնաւոր գործ մը կ՚երեւի Գագիկի կողմէ, որպէսզի անոր շինութիւնը ամբողջապէս իր եղբօր անունին մնայ, իսկ ինքը իր անունով ուրիշ փառաւոր շինուած մը սկսաւ կառուցանել, նոյնպէս Անիի մէջ, Ծաղկաձորի կողմը, ի բարձրաւանդակ տեղւոջ, տարփատենչ տեսողացն, մեծատաշ վիմորդեան կոփածոյ վիմօք, մանուածոյ քանդակաւ յօրինեալ, լուսանցոյց պատուհանօք, երրակի դրանց դրանդեօք, սքանչատես տեսլեամբ գսբեթաւորեալ՝ գունակ գերմաբարձ եւ երկնանման գնտին։ Գագիկաշէն եկեղեցիին մէկ առաւելութիւնն էր, Քաղաքուդաշտի կամ Վաղարշապատի մեծաշէն եկեղեցիին հետ նոյնաձեւ չափով եւ յօրինուածով շինուած ըլլալը, այսինքն Ներսէս Շինողի կառուցած Զուարթնոց եկեղեցիին յարեւնմանը, որ էր փլեալ եւ կործանեալ (ԱՍՈ. 274)։ Հարկաւ այս էր պատճառը որ Գագիկիկառուցած եկեղեցին ալ անուամբ սրբոյն Գրիգորի շինեալ եղաւ։ Շինութեան թուական կը տրուի Քրիստոսի 1000տարին (ԱՍՈ. 274) եւ այս հաշուով Կատրամիդէի եւ Գագիկի շինութիւնները միասին աւարտած կ՚ըլլան։ Մայր եկեղեցին կիսաւեր, բայց կանգուն մնացած է տակաւին, իսկ Գագիկաշէն Ս. Գրիգորի դիրքը նոր պեղումներով ճշդուեցաւ աւերակներու մէջէն, որոնց մէջ Գագիկի արձան մըն ալ երեւան եկաւ բնականէն մեծ, տաճկական տարազով եւ փառաւոր մօրուքով, որ յաղթանդամ հասակ ալ ենթադրել կու տայ Գագիկի վրայ։

« 801. Շրջակայ Պետութիւններ   |   803. Սիւնեաց Աթոռը »
© Gratun.org