Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

803. Սիւնեաց Աթոռը

Սարգիսի գործերուն կարգին նշանաւոր է Սիւնեաց աթոռին մասին համակիր վերաբերմը։ Երբոր Անանիա Մոկացին՝ Սիւնեաց խնդիրը վերջացնելով Վահանը Սիւնեաց աթոռին ձեռնադրած էր, իբր ըմբոստութեան պատիժ զրկած էր աթոռը իր առանձնաշնորհութիւններէն (§ 754)։ Վահան երբ Սիւնեաց աթոռին վրայ իրեն յաջորդ ձեռնադրեց Աշոտը (§ 771), չկրցաւ անմիջապէս կարգադրութիւն մը ընել, եւ ինքն ալ շուտով հակառակութեանց ենթարկուեցաւ, որով Սիւնեաց աթոռին կազմութիւնը փոխել անհնար եղաւ, մինչեւ Աշոտի մահը (§ 771)։ Իրեն յաջորդները Սամոէլ, Յակոբ եւ Գրիգոր, որոնք Սարգիսէ ձեռնադրուեցան, շատ համառօտ կեանք ունեցան, եւ 455=1006ին դարձեալ թափուր էր Սիւնեաց աթոռը, ու նոր ձեռնադրութեան պէտք կար։ Ընտրեալն եղաւ Յովհաննէս, երջանիկ եւ փառաւորեալ այրն Աստուծոյ, ձիրքերու արժանիքէն զատ, ցեղովն ալ նշանաւոր. վասն զի Օրբելեան կը վկայէ ի զարմից գալ տեառն Սարգսի Հայոց կաթողիկոսի (ՕՐԲ. Բ. 46)։ Այդ առթիւ Վասակ թագաւոր ձեռնադրութեան հետ հին առանձնաշնորհութեանց վերահաստատութիւնն ալ խնդրեց, եւ պէտք չէ մոռնալ, որ Անիի թագուհին ալ Կատրամիդէ էր, Վասակի դուստրը։ Այդ միջնորդութիւնները եւ մասամբ Յովհաննէսի ազգակցութիւնն ալ, համոզեցին Սարգիսը հին առանձնաշնորհութիւնները վերադարձնել, բայց այն կոնդակին մէջ, որոյ պատճէնը Օրբելեան պահած է (ՕՐԲ. Բ. 52), Սարգիս միմիայն օրինական պահանջին խօսքը կ՚ընէ։ Կոնդակ կոչուած է նամակ շրջագայական, թուականն է 455=1006, կնքուած սովորական մատանեաւս, եւ ուղղուած Սիւնեաց Վասակ թագաւորին, եղբօրը Սեւադա իշխանին, եւ քեռայրին Աշոտ իշխանին, եւ առ ազատսդ եւ յընդհանուր ժողովրդականսդ, զորս կը բաժնէ ըստ երկոտասան կարգեալ գաւազանաց, որք են մետրապոլտութեան ենթարկեալ եպիսկոպոսարանները, թէպէտեւ վերջէն 15 անուններ կը համրէ։ Կը պատմէ եւս թէ իրեն ներկայացուցած են զմեծափառ նամակս եւ զվճիռ պայմանի, որով Հայոց հայրապետներ հաստատած են Սիւնեաց աթոռին արտօնութիւնները, սկսեալ ի սրբոյն Գրիգորէ Լուսաւորիչէ մինչեւ Ս. Սահակ՝ յունարէն եւ անկէ ետքը հայերէն գրով, եւ իւրաքանչիւր մատանի կապարեայ կնքով եդեալ ի վերայ, ընդամէնն 55 նամակ շրջագայական մինչեւ Անանիա, որ իօք 54րդ է Լուսաւորիչէն սկսելով։ Իսկ Անանիայէ ասդին վասն իրիք ինչ պատճառի խախտեալ էր առաքելադիր աթոռն Սիւնեաց, բայց ինքն Սարգիս նկատելով որ առաջիններ նզովիւք հրամայած են, զի մի ոք իշխեսցէ պակասեցուցանել, ինքն ալ ամէն բան առաջին վիճակին կը վերածէ։ Գլխաւոր իրաւունքը որ կը բացատրուի, ընդհանուր Սիւնիքին վրայ գերագոյն իշխանութիւնն է, ուր եղող եպիսկոպոսներն եւ վանահայրերն ալ ի ներքոյ Սիւնեաց աթոռին նուաճեալ ըլլան։ Իսկ իբր արտաքին նշաններ կը յիշէ զխաչն եւ զբազմականն (ՕՐԲ. Բ. 53), զորս պատմիչը աւելի լուսաբանելով կը գրէ. թէ Սարգիս յանձնեց Յովհաննէսի զսեպհական խաչն Սիւնեաց, եւ զոսկետտուն վառն, եւ զմեծագին գաւազանն, եւ զպատուական գահոյս բազմականին, զորս պահեալ էին սենեկի սրբարանի հայրապետանոցին (ՕՐԲ. Բ. 47), Անանիայի անոնք վերցնելէն ետքը (§ 754)։ Յովհաննէս հայրապետական հրամանով զօրացած, մեծարգոյ շքեղութեամբ ընդունուեցաւ եւ յաջողեցաւ զամենայն յափշտակեալ ժառանգութիւնսն անդրէն դարձուցանել. վասն զի Սարգիս կաթողիկոս ահագին նզովիւք փակեալ էր, զի մի ոք իշխեսցէ յանդգնել ի հերքումն, այլ զբովանդակն ի սեպհական աթոռն դարձուսցեն ՕՐԲ. Բ. 48)։ Մեծ եղաւ Սարգիսի երախտիքը Սիւնեաց աթոռին վերստին պայծառութեան համար, որուն արդիւնքենրը տարածուեցան մինչեւ հեռաւոր դարերը։ Մենք այդ մանրամասնութիւնները տալով ոչ միայն ուզեցինք Սարգիսի իմաստուն ձեռնարկը ցուցնել, այլ եւ մտադրութիւն հրաւիրել այնպիսի մանրամասնութեանց վրայ, որ ժամանակին վարչական եւ արարողական ձեւերը կը լուսաբանեն։ Յովհաննէսի 50, եւ յաջորդին Գրիգորի 58 տարի պաշտօնավարութիւն կու տայ Օրբելեան (ՕՐԲ. Բ. 247), այնպէս որ միայն երկու եպիսկոպոսներ ամբողջ դարէ մը աւելի միջոց կը գրաւեն Սիւնեաց պատմութեան մէջ. եւ երկարութեան համեմատ արդիւնաւորութիւն ալ ունեցած են։

« 802. Անիի Շինութիւններ   |   804. Ծռազատիկի Խնդիրը »
© Gratun.org